LOGO VNBET
34. PHẨM ĐẲNG KIẾN1
 
KINH SỐ 1
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Tôn giả Xá-lợi-phất cùng năm trăm Tỳ-kheo ở trong vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá Vệ.
Bấy giờ, các Tỳ-kheo đến chỗ Xá-lợi-phất, thăm hỏi Ngài rồi ngồi qua một bên. Lúc ấy, các Tỳ-kheo bạch Xá-lợi-phất:
“Tỳ-kheo giới thành tựu nên tu những pháp gì?”
Xá-lợi-phất đáp:
“Tỳ-kheo giới thành tựu nên tư duy về năm thủ uẩn là vô thường, là khổ, là não, là đáng sợ nhiều, cũng nên tư duy khổ, không, vô ngã. Sao gọi là năm? Đó là sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn.
“Khi Tỳ-kheo giới thành tựu tư duy năm uẩn này liền đắc quả Tu-đà-hoàn.”
Tỳ-kheo bạch Xá-lợi-phất:
“Tỳ-kheo Tu-đà-hoàn phải tư duy những pháp gì?”
Xá-lợi-phất đáp:
“Tỳ-kheo Tu-đà-hoàn cũng nên tư duy về năm thủ uẩn này: là khổ, là não, là đáng sợ nhiều, cũng nên tư duy khổ, không, vô ngã. “Các Hiền giả nên biết, nếu Tỳ-kheo Tu-đà-hoàn tư duy về năm thủ uẩn liền thành quả Tư-đà-hàm.”
__________________________
1Đẳng kiến 等見, được hiểu là chánh kiến. Pāli: Sammādiṭṭhi.

* Trang 322 *
device

Tỳ-kheo bạch Xá-lợi-phất:
“Tỳ-kheo Tư-đà-hàm phải tư duy những pháp gì?”
Xá-lợi-phất đáp:
“Tỳ-kheo Tư-đà-hàm cũng nên tư duy về năm thủ uẩn này: là khổ, là não, là đáng sợ nhiều, cũng nên tư duy khổ, [690a01] không, vô ngã. “Bấy giờ, Tỳ-kheo Tư-đà-hoàn tư duy về năm thủ uẩn này liền chứng quả A-na-hàm.”
CácTỳ-kheo bạch Xá-lợi-phất:
“Tỳ-kheo A-na-hàm phải tư duy những pháp gì?”
Xá-lợi-phất đáp:
“Tỳ-kheo A-na-hàm cũng nên tư duy về năm thủ uẩn này: là khổ, là não, là đáng sợ nhiều, cũng nên tư duy khổ, không, vô ngã.
“Bấy giờ, Tỳ-kheo A-na-hàm tư duy về năm thủ uẩn này liền chứng quả A-la-hán.”
Các Tỳ-kheo hỏi:
“Tỳ-kheo A-la-hán nên tư duy những pháp gì?”
Xá-lợi-phất đáp:
“Điều các Thầy hỏi đã vượt quá rồi. Tỳ-kheo A-la-hán, việccần làm đã xong, không còn tạo nghiệp, tâm được giải thoátkhỏi hữu lậu, không còn hướng đến năm đường biển sanh tử,lại không còn tái sinh, không còn tạo tác gì nữa. Cho nên, cácHiền giả, Tỳ-kheo trì giới, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàmhãy tư duy về năm thủ uẩn này.
“Các Tỳ-kheo, hãy học điều này như vậy.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Xá-lợi-phất dạy, hoan hỷphụng hành.

* Trang 323 *
device

KINH SỐ 2
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật trú tại vườn Lộc uyển, trú xứ Tiên nhân, tạiBa-la-nại.
Bấy giờ, Như Lai thành đạo chưa lâu, người đời gọi Ngài làĐại Sa-môn. Lúc ấy, vua Ba-tư-nặc mới nối ngôi vua. Vua Ba-tư-nặc nghĩ thầm: “Nay ta mới nối ngôi vua, trước phải cướicon gái dòng họ Thích. Nếu họ gả cho ta mới vừa lòng ta. Nếukhông nhận cho, ta sẽ dùng sức đến cưỡng bức.”
Rồi vua Ba-tư-nặc liền bảo một đại thần:
“Ông hãy đến vương cung họ Thích, thành Ca-tỳ-la-vệ, nhândanh ta báo với dòng họ Thích kia rằng: ‘Vua Ba-tư-nặc gởi lờithăm hỏi các ngài, sống nhẹ nhàng thuận lợi mãi mãi chăng. Vànói rằng, ta muốn lấy con gái dòng họ Thích. Nếu thuận cho tasẽ biết ơn mãi mãi. Còn nếu làm trái lại, ta sẽ dùng sức mạnhcưỡng bức.”
Đại thần nhận lệnh của vua, đến nước Ca-tỳ-la. Lúc ấy, nămtrăm người dòng họ Thích ở Ca-tỳ-la-vệ đang tập họp tại mộtchỗ. Đại thần đến chỗ năm trăm người dòng họ Thích, xưngdanh hiệu vua Ba-tư-nặc, gởi lời thăm hỏi mong cuộc sống nhẹnhàng thuận lợi mãi mãi. Vua bảo rằng, ‘Ta muốn lấy con gáidòng họ Thích. Nếu thuận cho, ta sẽ biết ơn mãi mãi. Còn nếulàm trái lại, ta sẽ dùng sức mạnh cưỡng bức.’
Sau khi nghe những lời này, những người dòng họ Thích hếtsức tức giận: “Chúng ta là dòng họ cao quý vì sao phải[690b01] kết thân gia với con của tỳ nữ?”
Trong số ấy, cóngười nói nên gả, có người nói không nên gả. Bấy giờ, trong sốngười tập họp kia, có người tên

* Trang 324 *
device

Ma-ha-nam,2 nói với mọingười rằng:
“Các Hiền giả, chớ có tức giận. Vì sao vậy? Vua Ba-tư-nặc làkẻ bạo ác. Nếu chống cự, vua Ba-tư-nặc đến tàn phá nước ta. Nay tôi đích thân đảm đương đến gặp vua Ba-tư-nặc nói vềviệc này.”
Bấy giờ, trong nhà Ma-ha-nam có tỳ nữ sanh một con gái dungnhan xinh đẹp hiếm có trên đời. Ma-ha-nam bảo tắm gội cô này,cho mặc xiêm y đẹp đẽ, lên xe gắn lông chim* đưa đến cho vuaBa-tư-nặc và nói với vua:
“Đây là con gái tôi. Ngài có thể thành thân cùng nó.”
Khi vua Ba-tư-nặc được cô này, hết sức vui mừng, liền lập cô này làm đệ nhất phu nhân.3 Qua chưa được vài ngày, cô đãmang thai, lại trải qua tám, chín tháng sinh một nam nhi xinhđẹp vô song, đặc biệt trên đời. Vua Ba-tư-nặc tập họp các thầytướng để đặt tên cho thái tử. Sau khi các thầy tướng nghe vuanói xong, liền tâu vua:
“Đại vương nên biết, khi cầu phu nhân, mọi người dòng họThích cùng nhau tranh, có người nói ‘nên cho’, hoặc có ngườinói ‘không nên cho’, khiến cho kia đây xa dòng4 (lưu-ly), naynên đặt tên là Tỳ-lưu-ly.” 5 Đặt tên
____________________________
2 Ma-ha-nam 摩呵男. Pāli: Mahānāma, con vua Amitodana (Cam Lộ Phạnvương), anh của Anuruddha (A-na-luật).
3 Phu nhơn Tát-la-đà sát-lợi chủng 薩羅陀剎利種. T26: Vũ Nhật Cái 雨日蓋. Pāli: Vāsabhā-khattiyā. Xem kinh 3 phẩm 13.
4 bỉ thử lưu ký.
5 Để bản:Tỳ-lưu-ly 毘流勒. TNM: Tỳ-lưu-ly 毘流離. Có thể đây là giải thích của người chép kinh, phỏng theo nghĩa Hán ; vì tì-lưu-ly là từ phiên âm Skt. :  Virūḍhaka ( Pāli: Viḍūḍabha) .  Phiên Phạn ngữ 4(T54n2130, tr. 8c17): Tỳ-lâu-ly vương 毘樓流王,

* Trang 325 *
device

xong, các thầy tướng đều rờichỗ ngồi đứng dậy mà đi.Vua Ba-tư-nặc yêu thương thái tử Lưu-ly, chưa từng rời khỏimắt. Khi thái tử Lưu-ly lên tám tuổi, vua bảo:
“Nay con đã lớn, hãy đến Ca-tỳ-la-vệ để học nghệ thuật bắntên.”
Rồi vua Ba-tư-nặc cung cấp những người hầu điều khiển voilớn đến nhà dòng họ Thích, đến nhà Ma-ha-nam, nói với Ma-ha-nam:
“Vua Ba-tư-nặc bảo con đến đây học cách bắn tên. Cúi xin ôngngoại mọi sự hãy dạy bảo cho.”
Ma-ha-nam bảo:
“Người muốn học nghệ thuật thì phải khéo luyện tập.”
Ma-ha-nam liền tập họp năm trăm thiếu niên họ Thích lại cùnghọc thuật. Lúc ấy, thái tử Tỳ-lưu-ly cùng học xạ thuật với nămtrăm đồng tử.
Bấy giờ, trong thành Ca-tỳ-la-vệ vừa xây một giảng đường.Trời, nhân dân, ma, hoặc ma thiên không được ở trong giảngđường này. Lúc ấy, những người họ Thích nói với nhau:
“Nay giảng đường này vừa được xây cất và trang trí xong,giống như thiên cung không khác tí nào. Trước hết, chúng tanên thỉnh Như Lai và chúng Tăng cúng dường ở trong đó, đểchúng ta được hưởng [690c01] phước vô cùng.”
Bấy giờ, dòng họ Thích ở trên giảng đường trải các loại tọa cụ,treo lụa là, phướn, lọng, rưới nước thơm lên mặt
_________________________
nên nói là Ty-lưu-ly-tha毘流他, dịch là Tăng Trưởng 增長.

* Trang 326 *
device

đất, đốt cácloại hương thơm, tích chứa nước sạch, đốt các đèn sáng.
Thái tử Lưu-ly dẫn năm trăm đồng tử đến chỗ giảng đường,liền leo lên tòa Sư tử. Khi những người họ Thích thấy vậy, bènnổi giận, đến nắm tay lôi ra ngoài cửa. Mọi người đều mắng:
“Đây là con đứa tiện tỳ! Chư thiên và người đời chưa ai dámngồi trong đó. Con đẻ của tiện tỳ này lại dám vào trong đóngồi.”
Rồi họ xô đẩy thái tử Lưu-ly ngã lăn ra đất. Thái tử Lưu-lychống đất đứng dậy, thở dài, quay ra sau. Khi ấy, có con bà-la-môn tên Hảo Khổ. Thái tử Lưu-ly nói với con bà-la-môn HảoKhổ:
“Dòng họ Thích này đã hủy nhục ta đến như vậy. Nếu sau nàykhi ta lên ngôi vua, ngươi hãy nhắc lại ta việc này.”
Lúc ấy, con bà-la-môn Hảo Khổ đáp:
“Như lời Thái tử dạy”.
Mỗi ngày ba lần, con bà-la-môn kia bạch với thái tử:
“Hãy nhớ nỗi nhục họ Thích. Rồi nói kệ này:
Tất cả sẽ diệt tận.
Quả chín cũng sẽ rơi.
Tập hợp ắt sẽ tan.
Có sinh ắt có tử.6
Sau khi sống hết tuổi thọ, bấy giờ vua Ba-tư-nặc băng hà,
_____________________
6 Thường xuyên dẫn, xem Hữu bộ tỳ nại da 6 T23 tr. 654c13 :  tích tụ giai tiêu tán, súng cao tất đọa lạc, hội hiệp chung biệt ly, hữu mạng hàm quy tử.

* Trang 327 *
device

liền lập thái tử Lưu-ly làm vua.7 Lúc ấy, bà-la-môn Hảo Khổ8 đếnchỗ vua nói rằng:
“Vua nên nhớ, xưa bị họ Thích hủy nhục.”
Vua Lưu-ly nói:
“Lành thay, lành thay! Khéo nhớ việc xưa.”
Lúc này, Vua Lưu-ly nổi sân giận, bảo các quần thần:
“Nay, ai là vua của nhân dân?”
Quần thần tâu:
“Hiện nay, Đại vương thống lĩnh.”
Vua Lưu-ly nói:
“Các ngươi, hãy mau chuẩn bị tập hợp binh bốn bộ, ta muốn đichinh phạt họ Thích.”
Quần thần đáp:
“Thưa vâng, Đại vương!”
Quần thần tuân lệnh vua tập hợp binh bốn bộ. Vua Lưu-ly dẫn binh bốn bộ đi đến Ca-tỳ-la-vệ9 .
Khi các Tỳ-kheo nghe tin vua Lưu-ly đi chinh phạt họ Thích,họ đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên, rồiđem việc ấy bạch đầy đủ lên Thế Tôn. Sau khi nghe những lờinày xong, Thế Tôn liền đến đón vua Lưu-ly ở dưới gốc mộtcây khô, [691a01] không có cành
__________________________
7Hữu bộ tì-nại-da tạp sự 8 T24 tr, 238c1: Cuối đời, Ba-tư-nặc bị đại thần Trường Hành âm mưu với thái tử Tỳ-lưu-ly soán ngôi. Tài liệu Pàli, Truyện Pháp cú, phẩm Hoa, kệ số 4, DhA. i. 355.
8 Hảo khổ. Đồng nhất với Pāli: Dīghakārāyaṇa.
9Trong bản: Ca-tỳ-la-việt 迦毘羅越. Trên kia, Ca-tỳ-la-vệ.

* Trang 328 *
device

lá, ở trong tư thế ngồi kiếtgià.
Vua Lưu-ly từ xa thấy Thế Tôn ngồi dưới một gốc cây, liềnxuống xe, đến chỗ Thế Tôn đảnh lễ sát chân, rồi đứng qua mộtbên. Bấy giờ, vua Lưu-ly bạch Thế Tôn:
“Còn có cây tốt, cành lá sum suê như cây Ni-câu-lưu chẳng hạn,sao ngồi dưới cây khô này?”
Thế Tôn bảo:
“Bóng mát của thân tộc hơn người ngoài.”
Lúc ấy, vua Lưu-ly liền nghĩ thầm:
“Hôm nay, Thế Tôn vẫn còn vì thân tộc. Vậy hôm nay ta nênquay về bổn quốc, không nên đến chinh phạt Ca-tỳ-la-vệ.”
Vua Lưu-ly liền cáo từ lui binh. Bà-la-môn Hảo Khổ lại tâuvua:
“Vua nên nhớ, xưa kia đã bị họ Thích làm nhục.”
Sau khi nghe những lời này rồi, vua Lưu-ly lại nổi giận, bảoquần thần:
“Các khanh hãy mau chuẩn bị, tập họp binh bốn bộ, ta muốn đichinh phạt Ca-tỳ-la-vệ.”
Quần thần liền tập họp binh bốn bộ, kéo ra khỏi thành Xá-vệ,đến Ca-tỳ-la-vệ chinh phạt họ Thích.
Các Tỳ-kheo nghe như vậy, đến bạch Thế Tôn:
“Nay vua Lưu-ly đang hưng binh đến chinh phạt họ Thích.”
Nghe những lời này, Thế Tôn liền dùng thần túc đến ngồi dướigốc cây cạnh đường. Tỳ-lưu-ly từ xa trông thấy Thế Tôn ngồidưới một gốc cây, liền xuống xe đến chỗ Thế

* Trang 329 *
device

Tôn, đảnh lễ sátchân, rồi đứng qua một bên. Bấy giờ, vua Lưu-ly bạch Thế Tôn:
“Còn có cây tốt, sao lại không ngồi ở đó, hôm nay, Thế Tôn cớgì ngồi dưới cây khô này?”
Lúc ấy, Thế Tôn nói:
“Bóng mát của thân tộc hơn người ngoài.”
Lúc ấy, Thế Tôn liền nói kệ này:
Bóng mát của thân tộc,
Họ Thích xuất hiện Phật;
Đều là cành nhánh Ta;
Nên ngồi dưới cây này.
Lúc ấy, vua Lưu-ly liền nghĩ thầm: “Hiện tại, Thế Tôn xuấtthân từ họ Thích. Ta không nên đến chinh phạt. Phải nên quayvề bổn quốc.’ Rồi, vua Lưu-ly liền trở về thành Xá-vệ.
Bà-la-môn Hảo Khổ lại tâu với vua:
“Vua nên nhớ, xưa kia đã bị họ Thích làm nhục!”
Vua Lưu-ly nghe những lời này rồi, lại tập hợp binh bốn loạikéo ra khỏi thành Xá-vệ, đến Ca-tỳ-la-vệ. Đại Mục-kiền-liênkhi nghe vua Lưu-ly đi chinh phạt dòng họ Thích, liền đến chỗThế Tôn, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên. Bấy giờ,[691b01] Mục-kiền-liên bạch Thế Tôn:
“Hôm nay, vua Lưu-ly tập họp binh bốn bộ đến tấn công họThích. Nay con có khả năng khiến cho vua Lưu-ly cùng binhbốn bộ bị ném sang thế giới phương khác.”
Thế Tôn nói:
“Ngươi há có thể đem duyên đời trước của họ Thích đặt sangthế giới khác hay sao?

* Trang 330 *
device

Mục-liên bạch Phật:
“Con thật sự không thể đem duyên đời trước đặt sang thế giớikhác.”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo Mục-liên:
“Ngươi hãy trở về chỗ ngồi.”
Mục-liên lại bạch Phật:
“Nay con có thể dời thành Ca-tỳ-la-vệ này đặt giữa hư không.”
Thế Tôn bảo:
“Nay ngươi có thể dời duyên đời trước của họ Thích đặt giữahư không hay không?”
Mục-liên đáp:
“Không, bạch Thế Tôn.”
Phật bảo Mục-liên:
“Vậy ngươi hãy trở về chỗ của mình.”
Lúc ấy, Mục-liên lại bạch Phật:
“Cúi xin cho phép dùng lồng sắt che bên trên thành Ca-tỳ-la-vệ.”
Thế Tôn bảo:
“Thế nào, Mục-liên, ngươi có thể dùng lồng sắt che đậy duyênđời trước không?”
Mục-liên bạch Phật:
“Không, bạch Thế Tôn.”
Phật bảo Mục-liên:
“Nay ngươi trở về chỗ của mình. Hôm nay duyên đời

* Trang 331 *
device

trước củahọ Thích đã chín, nay phải chịu báo.”
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Muốn hư không thành đất,
Đất lại thành hư không.
Bị duyên trước trói buộc;
Duyên này không mục hư.
Bấy giờ, vua Lưu-ly đến Ca-tỳ-la-vệ. Những người dòng họThích nghe vua Lưu-ly dẫn binh bốn bộ đến tấn công. Họ liềntập trung chúng bốn bộ trong vòng một do tuần đến đón vuaLưu-ly.
Các Thích tử trong vòng một do tuần, từ xa bắn vua Lưu-ly,hoặc bắn lỗ tai nhưng không tổn thương tai ông, hoặc bắn búitóc nhưng không tổn thương đầu ông, hoặc bắn gãy cung, hoặcbắn đứt dây cung nhưng không hại người ông, hoặc bắn áo giápnhưng không hại người ông, hoặc bắn giường ghế nhưngkhông hại người ông, hoặc bắn phá bánh xe nhưng không hạingười ông, hoặc phá cờ xí nhưng không hại người ông. Sau khithấy sự việc như vậy, vua Lưu-ly liền sinh lòng sợ hãi, bảoquần thần:
“Các ngươi xem những mũi tên này từ đâu đến?”
Quần thần tâu:
“Các Thích tử cách đây trong vòng một do tuần bắn tên đến!”
Vua Lưu-ly nói:
“Nếu họ khởi tâm muốn hại ta thì mọi người đã nhận lấy cáichết hết rồi. Ngay tức khắc hãy quay về Xá-vệ!”
Lúc ấy, bà-la-môn Hảo Khổ đến trước tâu vua:
“Đại vương chớ lo! Các Thích tử này đều giữ giới,

* Trang 332 *
device

[691c01]côn trùng họ còn không hại huống là hại người. Nay nên tiếnlên trước ắt tiêu diệt được họ Thích.”
Vua Lưu-ly từ từ tiến lên về phía họ Thích kia. Những ngườihọ Thích lui vào thành. Vua Lưu-ly, ở ngoài thành bảo họ rằng:
“Các ngươi hãy mau mở cửa thành! Nếu không, ta sẽ bắt cácngươi giết hết.”.
Bấy giờ, thành Ca-tỳ-la-vệ có đồng tử họ Thích mới mười lămtuổi, tên Xa-ma, nghe vua Lưu-ly đang ở bên ngoài cửa, liềnmặc giáp, cầm gậy lên trên thành một mình chiến đấu với vuaLưu-ly. Lúc ấy, đồng tử Xa-ma giết hại nhiều binh lính làm họchạy tán loạn và nói:
“Đây là người nào? Là trời hay là quỷ thần? Từ xa trông giốngnhư một cậu bé!”
Vua Lưu-ly sinh lòng sợ hãi, liền vào trong hầm để tránh.
Khi các Thích tử nghe binh chúng của vua Lưu-ly bị giết hại,các Thích tử liền gọi đồng tử Xa-ma bảo rằng:
“Ngươi tuổi trẻ ấu thơ, sao cố ý làm nhục gia phong chúng ta?Há không biết các Thích tử tu hành pháp lành sao? Chúng ta,đến côn trùng còn không thể hại, huống lại là mạng người ư?Chúng ta có thể phá tan quân lính này, một người địch vạnngười, song chúng ta lại nghĩ thầm: ‘Sát hại chúng sanh vô sốkể như vậy.’ Thế Tôn đã từng dạy: ‘Phàm người giết mạngngười, chết sẽ vào địa ngục. Nếu sinh trong loài người, tuổi thọrất ngắn.’ Ngươi hãy mau đi đi, không ở đây nữa. Đồng tử Xa-ma liền bỏ nước ra đi, không vào Ca-tỳ-la-vệ nữa.
Lúc ấy, vua Lưu-ly lại đến giữa cửa nói người kia:
“Hãy mau mở cửa thành, đừng để ta đợi lâu!”

* Trang 333 *
device

Lúc ấy, các Thích tử tự nói với nhau:
“Nên cho mở cửa thành hay không nên?”
Bấy giờ, tệ ma Ba-tuần giả hình làm một Thích tử ở trongchúng họ Thích, nói các Thích tử:
“Các vị hãy mau mở cửa thành. Đừng để hôm nay chúng taphải cùng chịu khốn.”
Lúc ấy, các Thích tử liền cho mở cửa thành. Bấy giờ, vua Lưu-ly liền bảo quần thần:
“Hiện nhân dân dòng họ Thích này đông, đao kiếm không thểgiết hết, hãy bắt hết chôn xuống đất, sau đó cho voi dữ dẫmchết.”
Quần thần vâng theo lệnh của vua, cho voi dẫm chết họ. Đồngthời, vua Lưu-ly bảo quần thần:
“Các ngươi hãy mau tuyển chọn năm trăm người nữ họ Thích,tay chân mặt mày xinh đẹp .”
Các đại thần vâng lệnh vua, tuyển chọn năm trăm người nữxinh đẹp, dẫn đến chỗ vua.
Khi ấy [692a01] Ma-ha-nam Thích tử đến chỗ vua Lưu-ly nóirằng:
“Hãy cho tôi một ước nguyện”
Vua Lưu-ly nói:
“Ông muốn có ước nguyện gì?”
Ma-ha-nam nói:
“Tôi sẽ lặn xuống đáy nước, theo độ chậm nhanh của tôi, chonhững người họ Thích đều được chạy trốn. Nếu tôi ra khỏi mặtnước, thì tùy ý giết họ.”

* Trang 334 *
device

Vua Lưu-ly nói:
“Việc ấy thật tốt!”
Thích Ma-ha-nam liền xuống đáy nước, lấy tóc đầu buộc vào rễ cây mà qua đời. Bấy giờ, các Thích tử trong thành Ca-tỳ-la-vệ,ra từ cửa đông, lại vào từ cửa nam; ra từ cửa tây, lại vào cửabắc.
Vua Lưu-ly bảo quần thần:
“Ông ngoại Ma-ha-nam, vì cớ gì ẩn ở dưới nước, đến giờ chưara khỏi?”
Bấy giờ, quần thần nghe theo lệnh vua, liền xuống dưới nướckéo Ma-ha-nam lên, nhưng ông đã chết. Khi vua Lưu-ly thấyMa-ha-nam đã chết, lúc này vua mới sanh tâm hối hận:
“Nay ông ngoại ta đã chết đều do thương thân tộc, ta đã khôngbiết trước, nên để ông mất. Nếu biết trước, dứt khoát khôngđến công phạt dòng họ Thích này.”
Lúc ấy, vua Lưu-ly đã giết chín nghìn chín trăm chín mươichín vạn người, máu chảy thành sông và thiêu rụi thành Ca-tỳ-la-vệ. Rồi ông đi đến vườn Ni-câu-lưu.
Lúc ấy, vua Lưu-ly bảo với năm trăm người nữ dòng họ Thíchrằng:
“Các khanh yên tâm, chớ sầu lo. Ta là chồng các khanh, cáckhanh là vợ ta, cốt phải hợp nhau.”
Vua Lưu-ly tiện đưa tay nắm một người nữ họ Thích muốn đùa chơi. Thời người nữ hỏi:
“Đại vương định làm gì?”

* Trang 335 *
device

Thời vua đáp:
“Muốn giao tình cùng khanh”
Cô đáp vua:
“Vì sao nay ta lại giao tình với loại nô tỳ sinh?”
Vua Lưu-ly nổi cơn tức giận, ra lệnh cho quần thần:
“Mau bắt người nữ này, chặt tay chân nó, ném vào hầm sâu.”
Các đại thần theo lệnh vua, chặt tay chân cô ném vào hầm sâu.Năm trăm người nữ đều mắng nhà vua rằng:
“Ai đem thân này cùng giao thông với loại con đẻ của nô tỳ!”
Vua tức giận, bắt hết năm trăm người nữ, chặt tay chân họ némvào hầm sâu. Vua Lưu-ly sau khi hủy hoại Ca-tỳ-la-vệ xong,trở về thành Xá-vệ.
Bấy giờ, thái tử Kỳ-đà đang cùng các kỹ nữ vui đùa trong thâmcung. Nghe tiếng ca hát, vua Lưu-ly liền hỏi:
“Đây là âm thanh gì [692b01] mà vang đến nơi đây?”
Quần thần đáp:
“Đó là tiếng đàn hát để tự vui chơi của vương tử Kỳ-đà ở trongthâm cung.”
Vua Lưu-ly liền bảo người hầu:
“Khanh hãy quay voi này đến chỗ vương tử Kỳ-đà.”
Người giữ cửa từ xa thấy vua đến, tâu rằng:
“Xin vua thong thả một chút, vương tử Kỳ-đà hiện đang vuivới năm thứ lạc ở trong cung, đừng có gây phiền phức.”
Vua Lưu-ly liền rút kiếm giết người giữ cửa. Lúc ấy, vương tửKỳ-đà nghe vua Lưu-ly đang đứng ở ngoài cửa, không từ giãcác kỹ nữ, liền ra ngoài để gặp vua:

* Trang 336 *
device

“Vui thay, Đại vương đến! Đại vương hãy vào nghỉ ngơi mộtlát.”
Vua Lưu-ly nói: “Há ngươi không biết ta với họ Thích đánhnhau sao?”
Kỳ-đà đáp:
“Có nghe!”
Vua Lưu-ly nói:
“Nay vì sao ngươi không giúp ta mà cùng với kỹ nữ đùa giỡn?”
Vương tử Kỳ-đà đáp:
“Ta không thể giết hại mạng chúng sanh!”
Vua Lưu-ly hết sức tức giận liền rút kiếm chém hại vương tửKỳ-đà. Sau khi mạng chung, vương tử Kỳ-đà sanh lên cõi trờiTam thập tam, vui đùa cùng năm trăm thiên nữ.
Bấy giờ, Thế Tôn dùng thiên nhãn quan sát thấy vương tử Kỳ-đà mạng chung, đã sinh lên trời Tam thập tam, liền nói kệ này:
Thọ phước trong trời người,
Đức vương tử Kỳ-đà.
Làm lành, sau hưởng báo;
Đều do hiện báo nên.
 
Đây lo, kia cũng lo,
Lưu-ly lo hai nơi;
Làm ác sau nhận ác;
Đều do hiện báo nên.
 
Phải nương vào phước đức,
Trước làm sau cũng vậy.

* Trang 337 *
device

Hoặc là làm một mình,
Hoặc làm người không biết.
 
Làm ác, có biết ác;
Trước làm, sau cũng vậy.
Hoặc là làm một mình,
Hoặc làm người không biết.
 
Hưởng phước trong trời người,
Hai nơi đều hưởng phước;
Làm lành sau hưởng báo,
Đều do hiện báo nên.10
 
Đây lo, kia cũng lo,
Làm ác buồn hai nơi;
Làm ác sau nhận báo,
Đều do hiện báo nên.11
 
[692c01] Lúc ấy, năm trăm thiếu nữ dòng họ Thích quay vềkêu gào danh hiệu Như Lai và nói rằng:
“Như Lai sanh ra ở đây và cũng từ chốn này xuất gia học đạo,sau đó thành Phật, vậy mà hôm nay Phật hoàn toàn không thấy,không nghĩ biết chúng ta đang gặp khổ não này, chịu sự đauđớn này. Vì sao Thế Tôn lại không thấy, không nghĩ?”
Bấy giờ, Thế Tôn dùng thiên nhĩ thông suốt, nghe những người nữ họ Thích oán trách hướng về Phật. Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Các ngươi hãy đến hết đây, cùng đi quán sát Ca-tỳ-la-vệ và để thăm những người thân đang qua đời.”
_______________________________
10 Cf. Dhp. 18.
11 Cf. Dhp. 15.

* Trang 338 *
device

Các Tỳ-kheo đáp:
“Thưa vâng, bạch Thế Tôn.”
Thế Tôn dẫn các Tỳ-kheo ra khỏi thành Xá-vệ, đi đến Ca-tỳ-la-vệ. Khi năm trăm người nữ họ Thích từ xa thấy Thế Tôn dẫn các Tỳ-kheo đến, đều sinh lòng hổ thẹn.
Thích Đề-hoàn Nhân và Tỳ-sa-môn Thiên vương ở sau Thế Tôn quạt hầu. Thế Tôn quay lại bảo Thích Đề-hoàn Nhân:
“Các người nữ họ Thích đều sinh lòng hổ thẹn.”
Thích Đề-hoàn Nhân đáp:
“Thưa vâng, bạch Thế Tôn.”
Thích Đề-hoàn Nhân liền dùng thiên y che lên thân thể năm trăm người nữ này.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo Tỳ-sa-môn Thiên vương:
“Những người nữ này đói khát đã lâu ngày, nên làm điều gì cho thích hợp.”
Tỳ-sa-môn Thiên vương bạch Phật:
“Thưa vâng, bạch Thế Tôn.”
Đồng thời, Tỳ-sa-môn Thiên vương bày thức ăn trời tự nhiên cho các thiếu nữ họ Thích đều được đầy đủ. Thế Tôn tuần tự nói pháp vi diệu cho các cô. Thế Tôn dạy:
“Các pháp đều phải ly tan. Có hội ngộ thì có biệt ly. Các cô nên biết, năm thủ uẩn này đều phải chịu các não khổ đau này, rơi trong năm đường. Phàm nhận thân năm uẩn tất phải chịu hành báo này. Đã có hành báo, tất phải thọ thai. Đã thọ thai phần, lại phải chịu báo khổ vui. Nếu ai không có năm thủ uẩn, tất không thọ nhận hình hài nữa.

* Trang 339 *
device

Nếu không thọ nhận hình hài thì không có sinh. Vì không có sinh nên không có già. Vì không có già nên không có bệnh. Vì không có bệnh nên không có chết. Vì không có chết nên không có khổ não của hội ngộ, biệt ly. Cho nên, các cô phải nghĩ đến sự biến đổi thành bại của năm uẩn này. Vì sao vậy? Vì biết năm uẩn là biết năm dục. Biết năm dục là biết pháp ái, biết pháp ái là biết pháp đắm nhiễm. Biết các việc này rồi, không còn thọ thai. Vì không thọ thai, không còn sanh, già, bệnh, chết.”
Bấy giờ, Thế Tôn [693a01] lại tuần tự nói pháp này cho các nữ họ Thích : Ngài luận về bố thí, luận về trì giới, luận về sinh thiên; dục là tưởng bất tịnh, xuất yếu là an lạc. Khi Thế Tôn thấy tâm ý các cô này đã được khai mở. Như pháp mà chư Phật Thế Tôn thường thuyết, là khổ, tập, tận, đạo; bấy giờ, Thế Tôn cũng vì họ mà thuyết. Bấy giờ, những người nữ, các trần cấu hết sạch, được mắt pháp trong sạch, mọi người từ chỗ họ mà qua đời, đều sinh lên trời.
Rồi Thế Tôn đến cửa thành Đông, thấy trong thành lửa cháy dữ dội, liền nói kệ này:
Tất cả hành vô thường.
Có sinh ắt có tử.
Không sinh thì không tử.
Đã diệt, tối an lạc.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Các ngươi hãy đến hết trong vườn Ni-câu-lưu, theo thứ lớpmà ngồi.”
Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Đây là vườn Ni-câu-lưu. Xưa kia ở nơi này Ta vì các Tỳ-kheorộng nói pháp mầu, nhưng nay trống rỗng không

* Trang 340 *
device

còn một ai.Ngày xưa, hàng nghìn vạn người đắc đạo, được mắt pháp trongsạch ở đây. Từ nay về sau, Như Lai không còn trở lại chốnnày.”
Thế Tôn vì các Tỳ-kheo thuyết pháp xong, mọi người từ chỗngồi đứng dậy mà đi, về đến vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nay vua Lưu-ly và các binh chúng ở đời sẽ không còn bao lâu.Sau bảy ngày nữa họ sẽ bị tiêu diệt hết.”
Lúc ấy, vua Lưu-ly nghe Thế Tôn báo hiệu, vua Lưu-ly và binhchúng sau bảy ngày nữa sẽ bị tiêu diệt hết. Nghe vây, vua lo sợbảo quần thần:
“Nay Như Lai đã báo hiệu, sau bảy ngày nữa vua Lưu-ly vàbinh chúng sẽ bị tiêu diệt hết. Các ngươi xem, ngoài biên giớicó giặc cướp, tai biến nước lửa, đến xâm phạm nước chăng?Bởi vì sao? Vì chư Phật Như Lai không có hai lời. Lời nóiquyết không đổi khác.”
Bà-la-môn Hảo Khổ tâu với vua:
“Vua chớ có lo sợ. Nay bên ngoài không có nạn giặc cướpđáng sợ, cũng không tai biến nước lửa. Hôm nay, Đại vươnghãy cứ vui chơi thỏa thích.”
Vua Lưu-ly nói:
“Bà-la-môn nên biết, chư Phật Thế Tôn không bao giờ sai lời.”
Vua Lưu-ly cho người đếm ngày, đến đầu ngày thứ bảy, Đạivương vui mừng hớn hở không tự chế được, liền dẫn

* Trang 341 *
device

binhchúng và các thể nữ đến bờ sông A-chi-la12 mà tự vui chơi vànghỉ đêm ở đó. Vào lúc nửa đêm, bất ngờ mây nổi dậy mưa giódữ dội. Lúc ấy, vua Lưu-ly và binh chúng cùng bị nước cuốntrôi, đều bị tiêu diệt, thân hoại mạng chung bị đọa vào địa ngụcA-tỳ. Cung điện thành nội lại bị lửa trời thiêu đốt. Bấy giờ, ThếTôn dùng thiên nhãn quan sát thấy vua Lưu-ly và binh bốn bộbị nước cuốn trôi, mạng chung tất cả đều vào địa ngục.
Thế Tôn liền nói kệ này:
Làm việc tối cực ác,
Đều do thân, miệng làm.
Nay thân cũng chịu khổ,
Thọ mạng cũng ngắn ngủi.
Nếu khi ở trong nhà,
Thì bị lửa thiêu đốt.
Đến lúc mạng qua đời,
Tất sinh vào địa ngục.
Lúc ấy, các Tỳ-kheo bạch Thế Tôn:
“Sau khi chết, vua Lưu-ly và binh lính sanh nơi nào?”
Thế Tôn bảo:
“Vua Lưu-ly sanh vào địa ngục A-tỳ”
Các Tỳ-kheo bạch Thế Tôn:
“Xưa kia các Thích tử đã tạo ra nhân duyên gì mà nay bị vua Lưu-ly làm hại?”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Ngày xưa, trong thành La-duyệt này có một thôn đánh
 
______________________
12 A-chi-la hà. Pāli, Aciravatī, sông chảy ngang qua Xá-vệ. Từ cung điện vuacó thể nhìn thấy.

* Trang 342 *
device

cá.Thời ấy, gặp lúc đói kém, người ăn rễ cây, một thăng vàng đổimột thăng gạo. Trong thôn lúc đó có một hồ nước lớn, lại nhiềucá. Mọi người dân trong thành La-duyệt đến nơi hồ bắt cá ăn.Vào lúc đó, trong hồ có hai giống cá, một gọi là là Câu tỏa,13hai gọi là Lưỡng thiệt.14 Lúc ấy, hai giống cá nói với nhau:‘Đối với những người này, trước đây chúng ta không có lỗi lầm.Ta là loài thủy tánh, không ở đất khô. Những người dân nàyđều đến ăn thịt chúng ta. Bao nhiêu phước đức chúng ta có đờitrước, nay sẽ dùng để báo oán này.’
“Lúc ấy, trong thôn có một cậu bé mới tám tuổi, không bắt cá,lại cũng không hại chúng, nhưng cá kia ở trên bờ, tất cả đều bịchết, thấy vậy cậu bé rất là vui mừng.
“Tỳ-kheo nên biết, các ngươi chớ nghĩ nhân dân trong thànhLa-duyệt lúc bấy giờ há là người nào khác, mà nay chính là họThích. Cá Câu tỏa bấy giờ, nay là vua Lưu-ly. Cá Lưỡng thiệtbấy giờ, thì nay là bà-la-môn Hảo Khổ. Còn cậu bé thấy cánằm [693c01] trên bờ mà cười lúc ấy, nay chính là Ta. Bấy giờ,họ Thích ngồi bắt cá ăn. Vì nhân duyên này, nên trong vô sốkiếp vào trong địa ngục, nay phải chịu báo này. Lúc ấy, Tangồi nhìn mà cười nên nay bị đau đầu giống như bị đá đè, hoặcnhư đầu đội núi Tu-di. Vì sao vậy? Vì Như Lai vốn khôngnhận hình hài nữa, đã xả bỏ các hành, vượt qua các ách nạn.Này các Tỳ-kheo, đó gọi là vì nhân duyên này, nay chịu báonày. Các Tỳ-kheo, hãy giữ thân, miệng, ý hành, hãy niệm cungkính thừa sự người phạm hạnh.
“Các Tỳ-kheo cần phải học những điều này như vậy.”
________________________
13 Câu tỏa 拘璅, cá móc câu?
14 Lưỡng thiệt 兩舌, cá hai lưỡi?

* Trang 343 *
device

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 3
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Nên biết, khi một con dân trời sắp mạng chung, có năm điềm báo ứng hiện ra trước. Năm điềm gì? Một là hoa trên mũ héo,hai là y phục dơ bẩn, ba là thân thể hôi hám, bốn là không thích chỗ ngồi của mình, năm là các thiên nữ tan tác.15 Đó gọi là năm điềm báo ứng con dân trời sắp mạng chung.”
“Lúc ấy, con dân trời hết sức sầu lo, đấm ngực kêu gào. Bấygiờ, các con dân trời khác lại đến chỗ con dân trời này, nói với vị ấy rằng: ‘Ngài tương lai có thể sinh vào cõi lành. Đã sinh cõi lành, tất được thiện lợi. Đã được thiện lợi hãy niệm an xử thiện nghiệp.’ Chư thiên đã giáo thọ vị ấy như vậy.”
Lúc ấy, có Tỳ-kheo bạch Thế Tôn:
“Trời Tam thập tam được sanh cõi lành là thế nào? Tất đượcthiện lợi là thế nào? An xử thiện nghiệp là thế nào?”
Thế Tôn bảo:
“Đối với chư thiên, cõi người là cõi lành. Được thiện lợi, là sanh trong nhà chánh kiến, thân cận thiện tri thức, có
_________________________________
15 Thiên nữ tinh tán 天女星散; trên kia, kinh số 6, phẩm 32, nói là ngọc nữ vi bạn 玉女違叛.

* Trang 344 *
device

tín căn trong pháp Như Lai. Đó gọi là tất được thiện lợi. Sao gọi là an xử thiện nghiệp? Có tín căn trong pháp Như Lai, cạo bỏ râu tóc,vì lòng tin kiên cố, xuất gia học đạo. Khi học đạo, tánh giới đầy đủ, các căn không thiếu, đồ ăn thức uống biết đủ, thường niệm kinh hành, đạt được tam minh. Đó gọi là an xử thiện nghiệp.”
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Người, nơi lành của trời.
Bạn lành là thiện lợi.
[694a01] Xuất gia là thiện nghiệp;
Diệt lậu, thành vô lậu.
“Tỳ-kheo nên biết, trời Tam thập tam say đắm ngũ dục. Họ coinhân gian là cõi lành. Ở trong pháp Như Lai được xuất gia là được thiện lợi mà được tam minh. Vì sao vậy? Phật Thế Tôn đều xuất hiện từ cõi người, chẳng phải từ cõi trời mà được. Cho nên, Tỳ-kheo ở đây mạng chung sẽ sinh lên trời.”
Bấy giờ, Tỳ-kheo kia bạch Thế Tôn:
“Thế nào là Tỳ-kheo sẽ sanh theo hướng thiện16?”
Thế Tôn bảo:
“Niết-bàn chính là đường lành của Tỳ-kheo. Nay Tỳ-kheo,ngươi hãy tìm cầu phương tiện đạt đến Niết-bàn.”
“Các Tỳ-kheo, hãy học điều này như vậy.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
______________________
16 thiện thú, sugati.

* Trang 345 *
device

KINH SỐ 4
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá Vệ.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Sa-môn xuất gia có năm pháp hủy nhục. Sao gọi là năm? Một là tóc trên đầu dài. Hai là móng tay dài. Ba là y áo dơ bẩn. Bốnlà không biết thời nghi. Năm là bàn nói nhiều. Vì sao vậy? Bànnói nhiều, Tỳ-kheo lại có năm việc. Sao gọi là năm? Một làngười không tin lời. Hai không chịu nhận lời dạy. Ba là ngườikhông thích gặp. Bốn là nói dối. Năm là gây đấu loạn kia đây.Đó là năm việc xảy ra cho người nói chuyện nhiều. Đó gọi làngười bàn nói nhiều có năm việc này. Tỳ-kheo, hãy trừ nămviệc này, chớ có tà tưởng.
“Các Tỳ-kheo, hãy học điều này như vậy.
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 5
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật cùng năm trăm Tỳ-kheo ở trong vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá Vệ. Bấy giờ, vua Tần-bà-sa-la17 bảo các quần thần:
“Hãy chỉnh bị xe gắn lông chim*. Ta đến thành Xá-vệ thăm viếng Thế Tôn.”
_____________________
17 Tần-bà-sa-la 頻毘娑羅. Pāli: Bimbisāra. Trên kia âm là Tỳ-sa; xem kinh 3 phẩm 6.

* Trang 346 *
device

Quần thần tuân lệnh vua, chỉnh bị xe gắn lông chim, rồi đến trước tâu vua:
“Đã chuẩn bị xe xong, xin vua biết thời cho.”
Lúc ấy, vua Tần-bà-sa-la lên xe gắn lông chim ra khỏi thành La-duyệt, đi đến thành Xá-vệ, lần hồi đến tinh xá Kỳ-hoàn, rồi đi bộ vào tinh xá Kỳ-hoàn. Phàm theo phép, vua Thủy quán đảnh18 có năm nghi trượng; vua đều cởi bỏ, để sang một bên,rồi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên. Bấy giờ, Thế Tôn lần lượt vì vua mà nói pháp vi diệu. Khi vua nghe pháp xong, bạch [694b01] Thế Tôn:
“Cúi xin Như Lai hãy hạ an cư tại thành La-duyệt. Con sẽ cung cấp y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm, thuốc men trị bịnh.”
Thế Tôn im lặng nhận lời thỉnh của vua Tần-bà-sa-la. Khi vuathấy Thế Tôn im lặng nhận lời rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, nhiễu quanh ba vòng, lui đi, trở về thành La-duyệt, vào trong cung.
Bấy giờ, vua Tần-bà-sa-la ở nơi vắng vẻ, nghĩ thầm: “Ta có thể cúng dường Như Lai và Tỳ-kheo Tăng suốt đời ta, y áo, đồ ăn thức uống, giường nằm, ngọa cụ, thuốc men chữa bịnh. Nhưng cũng phải thương xót những người nghèo hèn kia.”
Rồi vua Tần-bà-sa-la bảo quần thần:
“Hôm qua, ta nghĩ thầm như vầy: ‘Ta có thể suốt đời cúng dường Như Lai và Tỳ-kheo Tăng về y áo, đồ ăn thức uống, giường nằm, ngọa cụ, thuốc men chữa bịnh.
________________________
18 Nguyên Hán: Thủy quán đầu vương 水灌頭王: vua Quán đảnh (Pāli:muddhābhisitta-rājā).

* Trang 347 *
device

Nhưng cũng phải thương xót những người nghèo hèn. Các khanh hãy đốc suất nhau, theo thứ tự cúng dường Như Lai và các Hiền thì sẽ mãi mãi hưởng phước vô cùng.”
Bấy giờ, vua nước Ma-kiệt cho xây một giảng đường lớn trước cung điện, rồi bày ra những đồ đựng thức ăn.
Bấy giờ, Thế Tôn ra khỏi nước Xá-vệ, dẫn năm trăm Tỳ-kheo,lần hồi du hóa nhân gian, đến chỗ Ca-lan-đà trong vườn Trúc,thành La-duyệt. Khi vua Tần-bà-sa-la nghe Thế Tôn đi đếntrong vườn Trúc Ca-lan-đà, liền lên xe gắn lông chim đến chỗThế Tôn, đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch Thế Tôn:
“Con ở nơi yên tĩnh nghĩ thầm như vầy: ‘Như hôm nay, ta cóthể bày biện y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm, ngọa cụ,thuốc men chữa bệnh.’ Nhưng con nghĩ đến những gia đìnhthấp kém, liền bảo quần thần: ‘Các vị mỗi người hãy bày biệnđồ ăn uống để lần lượt cúng dường Phật.’ Thế nào, Thế Tôn,điều này là nên hay không nên?”
Thế Tôn bảo:
“Lành thay, lành thay! Đại vương làm lợi ích cho nhiều người,đã vì trời người mà tạo ruộng phước.”
Vua Tần-bà-sa-la bạch Thế Tôn:
“Cúi xin Thế Tôn ngày mai vào cung thọ thực.”
Khi vua Tần-bà-sa-la thấy Thế Tôn im lặng nhận lời thỉnh rồi, liền đứng dậy, đảnh lễ sát chân rồi lui đi.
Sáng hôm sau, Thế Tôn đắp y, mang bát vào thành, đến trongcung vua, ngồi theo thứ lớp. Lúc ấy, vua cung cấp thức ăn trăm [694c01] vị, tự tay san sớt, vui vẻ không tán loạn. Khi thấy Thế Tôn thọ thực đã xong, đã rửa bát,

* Trang 348 *
device

vua Tần-bà-sa-la lấy mộtchiếc ghế thấp đến ngồi phía trước Phật.
Thế Tôn tuần tự vì vua nói pháp vi diệu, khiến vua sanh tâm hoan hỷ. Thế Tôn nói pháp vi diệu cho vua và quần thần, nói các đề tài về bố thí, về trì giới, về sanh thiên, dục là tưởng bấttịnh, dâm là uế ác, xuất yếu là an lạc.
Khi Thế Tôn đã biết tâm ý các chúng sanh này đã khai mở, không còn hồ nghi nữa, như pháp mà chư Phật thường thuyết,là khổ, tập, tận, đạo; bấy giờ, Thế Tôn cũng vì họ mà nói hết.Hơn sáu mươi người từ trên chỗ ngồi dứt sạch trần cấu, được mắt pháp trong sạch.
Bấy giờ, Thế Tôn vì vua Tần-bà-sa-la cùng các nhân dân mà nói kệ tụng này:
Tế tự19, lửa trên hết.
Các sách, kệ là nhất.
Vua, tôn quý loài người.
Các sông, biển là nguồn.
Trong sao, trăng sáng nhất.
Ánh sáng, mặt trời nhất.
Trên dưới và bốn phương,
Trong hết thảy vạn vật,
Trời và người thế gian,
Phật là trên tất cả.
Ai muốn cầu phước kia
Hãy nên cúng dường Phật.
Sau khi nói bài kệ này xong, Phật rời chỗ ngồi đứng dậy ra về.Lúc ấy, nhân dân trong thành La-duyệt tùy dòng họ sang hèn,theo nhà ít nhiều mà cúng dường cơm cho Phật và Tăng Tỳ-kheo.
_____________________
19 Xem kinh 4 phẩm 18.

* Trang 349 *
device

Bấy giờ, Thế Tôn ở khu Ca-lan-đà, trong vườn Trúc; nhân dântrong nước không có ai là không cúng dường. Khi ấy, trongthành La-duyệt, đến lượt các bà-la-môn cúng dường thức ăn.
Các bà-la-môn bèn nhóm họp lại một chỗ, bàn luận rằng:
“Chúng ta mỗi người chi ra ba lượng tiền vàng để mua thức ăncúng dường.”
Khi ấy trong thành La-duyệt có một bà-la-môn tên Kê-đầu, rấtlà nghèo thiếu, chỉ tự đủ sống còn, không có tiền vàng để góp,liền bị các bà-la-môn đuổi ra khỏi chúng.”
Bà-la-môn Kê-đầu trở về nhà nói với vợ ông:
“Nàng nên biết, hôm nay, ta bị các bà-la-môn trục xuất, khôngcho ở trong chúng. Vì sao vậy? Vì ta không có tiền vàng.”
[695a01] Người vợ nói:
“Hãy trở vào trong thành năn nỉ người vay nợ, ắt sẽ được. Hẹn với chủ nợ, sau bảy ngày sẽ trả lại, nếu không trả nợ thì chính tôi và vợ sẽ chịu làm tôi tớ.”
Ông bà-la-môn nghe theo lời vợ, liền vào trong thành tìm cầu khắp mọi nơi, vẫn không thể được. Ông trở về nhà nói với vợ:
 “Tôi tìm cầu mọi nơi rồi mà không thể được. Nên như thế nào?”
Người vợ nói:
“Phía đông thành La-duyệt có đại Gia chủ tên là Bất-xa-mật-đa-la, nhiều tiền lắm của, ta có thể đi đến đó mà cầu vay nợ. Xin cho vay ba lượng tiền vàng, sau bảy ngày sẽ trả lại, nếu không trả thì chính tôi và vợ sẽ chịu làm tôi tớ.”

* Trang 350 *
device

Bà-la-môn theo lời vợ, đến nói với Bất-xa-mật-đa-la vay tiền vàng, không quá bảy ngày tự sẽ trả lại, nếu không trả thì chính ông và vợ sẽ chịu làm tôi tớ. Bất-xa-mật-đa-la liền trao cho tiền vàng.
Bà-la-môn Kê-đầu đem tiền vàng này về đến chỗ vợ, và bảo:
“Đã được tiền vàng. Phải làm gì cho thích hợp?”
Người vợ nói:
“Hãy đem số tiền này nộp cho chúng.”
Bà-la-môn kia liền đem tiền vàng đến nộp cho chúng. Các bà-la-môn nói với bà-la-môn này:
“Chúng tôi đã chuẩn bị xong, hãy đem tiền vàng này về chỗ cũ,không cần ông ở trong chúng này.”
Bà-la-môn kia liền trở về nhà, đem nhân duyên này nói lại cho vợ. Người vợ nói:
“Hai chúng ta cùng đến chỗ Thế Tôn, tự trình bày hết lòng thành.”
Bà-la-môn dẫn vợ mình đến chỗ Thế Tôn, chào hỏi rồi ngồi qua một bên. Người vợ ông cũng đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên. Rồi bà-la-môn đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Thế Tôn. Bấy giờ, Thế Tôn bảo bà-la-môn:
“Ông hãy vì Như Lai và Tăng Tỳ-kheo mà bày đồ ăn thức uống đầy đủ.”
Bà-la-môn quay lại bàn kỹ càng với vợ ông. Thời người vợ nói:
“Chỉ làm theo lời Phật dạy, chớ có phân vân.”

* Trang 351 *
device

Bấy giờ, bà-la-môn liền từ chỗ ngồi đứng dậy đến trước bạch Phật:
“Cúi xin Thế Tôn và Tăng Tỳ-kheo nhận lời thỉnh của con.”
Thế Tôn im lặng nhận lời thỉnh của bà-la-môn.
Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân đang chấp tay hầu sau Thế Tôn.
Thế Tôn quay lại bảo Thích Đề-hoàn Nhân:
“Ông hãy giúp bà-la-môn này bày biện thức ăn.”
Thích [695b01] Đề-hoàn Nhân bạch:
“Thưa vâng, bạch Thế Tôn.”
Lúc ấy, Tỳ-sa-môn Thiên vương đứng cách Như Lai không xa,dẫn theo các chúng quỷ thần không kể xiết, từ xa quạt Thế Tôn.
Thích Đề-hoàn Nhân nói với Tỳ-sa-môn Thiên vương:
“Ông cũng phải theo giúp bà-la-môn kia bày biện thức ăn này.”
Tỳ-sa-môn Thiên vương đáp:
“Tuân lệnh, thưa Thiên vương!”
Tỳ-sa-môn Thiên vương đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân, nhiễu Phật ba vòng, rồi tự biến mất. Ông hóa làm một người, lãnh năm trăm quỷ thần, cùng lo bày biện thức ăn. Tỳ-sa-môn Thiên vương ra lệnh cho các quỷ thần: “Các ngươi hãy gấp vào trong rừng chiên đàn để lấy chiên đàn. Ở trong nhà bếp có năm trăm quỷ thần làm thức ăn.”

* Trang 352 *
device

Khi ấy, Thích Đề-hoàn Nhân bảo thiên tử Tự Tại20:
“Hôm nay Tỳ-sa-môn Thiên vương đã dựng nhà bếp làm thức ăn cho Phật và Tăng Tỳ-kheo. Ông hãy hóa ra giảng đường choPhật và Tăng Tỳ-kheo ở trong đó thọ thực.”
Thiên tử Tự Tại đáp:
“Xin tuân lệnh!”
Rồi thiên tử Tự Tại theo lời Thích Đề-hoàn Nhân, cách thành La-duyệt không xa, hóa làm giảng đường bằng bảy báu. Bảy báu đó là vàng, bạc, thủy tinh, lưu ly, mã não, trân châu, xa cừ.Lại hóa làm bốn cầu thang bằng vàng, bạc thủy tinh, lưu ly.Trên cầu thang vàng thì hóa ra cây bạc, trên cầu thang bạc thì hóa ra cây vàng, rễ vàng, thân bạc, cành bạc, lá bạc. Trên cây vàng thì hóa ra lá bạc, cành bạc. Trên cầu thang thủy tinh thì hóa ra cây lưu ly cũng được trang sức bằng đủ thứ không thể nói hết. Lại dùng đủ loại châu báu mà lót bên trong, dùng bảy báu che lên trên, bốn phía đều treo linh vàng, song các linh này đều phát ra tám loại âm thanh. Lại hóa ra giường, ghế tốt, trải nệm tốt, treo phướn, lọng thêu thùa, hiếm có trên đời. Lúc ấy, họ dùng chiên-đàn ngưu-đầu đốt lửa làm thức ăn, khiến mười hai do tuần cạnh thành La-duyệt đều tràn ngập hương thơm ở trong đó. Lúc này, vua nước Ma-kiệt-đà bảo các quần thần:
“Ta lớn lên trong thâm cung từ nhỏ, chưa nghe mùi hương này. Vì cớ gì lại nghe mùi hương thơm này bên cạnh thành La-duyệt?”
Quần thần tâu:
 
______________________
20 Có lẽ nơi khác phiên âm là Tì-thủ-yết-ma như sách, vị thần kiến trúc của Thiên đế Thích; xem Đại trí độ 4 T25 tr. 88a5.

* Trang 353 *
device

“Đó là ở trong nhà nấu ăn bà-la-môn Kê-đầu. Mà hương chiên-đàn trời là điềm lành ứng hiện.”
Lúc ấy, vua Tần-bà-sa-la bảo các quần thần:
“Hãy mau chuẩn bị xe gắn lông chim. Ta muốn đi đến chỗ Thế Tôn để [695c01] hỏi thăm về việc này.”
Các quần thần tâu:
“Thưa vâng, Đại vương!”
Vua Tần-bà-sa-la liền đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân,đứng qua một bên. Bấy giờ, vua thấy trong bếp này có năm trăm người đang nấu thức ăn, bèn hỏi:
“Đây là những người nào đang nấu thức ăn vậy?”
Các quỷ thần mang hình người đáp:
“Bà-la-môn Kê-đầu thỉnh Phật và chúng Tăng cúng dường.”
Lúc ấy, nhà vua lại từ xa trông thấy giảng đường cao rộng liền hỏi người hầu:
“Đây là giảng đường do người nào tạo ra? Vì ai tạo ra? xưa nay chưa từng có!”
Quần thần đáp:
“Việc này chúng thần không rõ!”
Lúc ấy, vua Tần-bà-sa-la nghĩ thầm: ‘Nay ta sẽ đi đến chỗ Thế Tôn để hỏi nghĩa này, vì Phật Thế Tôn không việc gì không biết, không việc gì không thấy.’ Lúc này, vua Tần-bà-sa-lanước Ma-kiệt đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi qua mộtbên. Bấy giờ, vua Tần-bà-sa-la bạch Thế Tôn:
“Trước đây không thấy giảng đường cao rộng này, hôm

* Trang 354 *
device

nay lại thấy. Xưa nay không thấy nhà bếp sắt này, hôm nay lại thấy.
Làm bằng vật gì, và do ai biến ra.?”
Thế Tôn bảo:
“Đại vương nên biết! Đó là Tỳ-sa-môn Thiên-vương dựng lên nhà bếp và thiên tử Tự Tại dựng lên giảng đường này.”
Lúc ấy, vua nước Ma-kiệt-đà ở trên chỗ ngồi, khóc thương lẫn lộn, không tự chế được. Thế Tôn bảo:
“Sao Đại vương lại thương khóc cho đến như vậy?”
Vua Tần-bà-sa-la bạch Phật:
“Con không dám thương khóc, chỉ nghĩ đến nhân dân đời sau không thấy bậc Thánh xuất hiện, người trong tương lai tham đắm của cải vật chất, không có oai đức, ngay đến tên của báu lạ này còn không nghe huống gì là thấy! Nay nhờ ơn Như Lai mà có sự biến hóa kỳ lạ xuất hiện ở đời cho nên con thương khóc.”
Thế Tôn bảo:
“Đời tương lai, quốc vương và nhân dân, thật sự sẽ không thấysự biến hóa này!”
Bấy giở, Thế Tôn liền vì quốc vương mà nói pháp, khiến phát tâm hoan hỷ. Sau khi nghe pháp xong, vua rời chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Lúc ấy, Tỳ-sa-môn Thiên vương bảo bà-la-môn Kê-đầu:
“Ông hãy xòe bàn tay phải.”
bà-la-môn Kê-đầu liền xòe bàn tay phải ra. Tỳ-sa-môn Thiên vương trao cho một thỏi vàng và bảo:
“Cầm thỏi vàng này đặt lên đất.”

* Trang 355 *
device

Bà-la-môn liền để nó lên đất. Tức thì nó biến thành trăm ngàn lượng vàng. Tỳ-sa-môn Thiên vương bảo rằng:
“Ông hãy cầm thỏi vàng này vào trong thành mua các loại đồ ăn thức uống mang lại chốn này.”
Theo lời dạy Thiên vương, bà-la-môn liền mang vàng này [696a01] vào thành mua đủ loại đồ ăn thức uống mang về nhà bếp. Lúc ấy, Tỳ-sa-môn Thiên vương tắm gội bà-la-môn, cho mặc các loại y phục đẹp, tay cầm lư hương và dạy rằng: ‘Đã đến giờ, nay đã đúng giờ, xin Thế Tôn chiếu cố.’
Bấy giờ, bà-la-môn liền vâng theo lời dạy kia, tay bưng lư hương mà bạch:
“Đã đến giờ, cúi xin chiếu cố.”
Bấy giờ, Thế Tôn đã biết đến giờ, liền đắp y, mang bát, dẫn cácTỳ-kheo đến giảng đường, rồi ngồi theo thứ lớp. Chúng Tỳ-kheo-ni cũng theo thứ tự ngồi.
Lúc ấy, bà-la-môn Kê-đầu thấy đồ ăn thức uống rất nhiều nhưng chúng Tăng lại ít, đến trước bạch Thế Tôn:
“Hôm nay, đồ ăn thức uống rất nhiều mà chúng Tăng lại ít,không biết phải làm sao?”
Thế Tôn bảo:
“Nay bà-la-môn, ông hãy bưng lư hương này để lên trên đài cao, hướng về các phía Đông, Tây, Nam, Bắc mà khấn rằng:
“Những vị đệ tử của Phật Thích-ca Văn đã được sáu thần thông,A-la-hán lậu tận, xin vân tập hết đến giảng đường này.”
Bà-la-môn bạch

* Trang 356 *
device

“Thưa vâng, bạch Thế Tôn.”
Bấy giờ, bà-la-môn vâng theo lời Phật dạy, liền lên lầu thỉnh các vị A-la-hán lậu tận. Lúc đó, phương Đông có hai mươi mốt ngàn A-la-hán, từ phương Đông đến giảng đường này. Các phương Nam, Tây, Bắc mỗi phương cũng đều có hai mươi mốt ngàn vị A-la-hán đến giảng đường này. Lúc này, trên giảng đường có tám vạn bốn ngàn A-la-hán tập họp ở một chỗ.
Lúc ấy, vua Tần-bà-sa-la dẫn các quần thần đến chỗ Thế Tôn,đảnh lễ sát chân và lễ Tăng Tỳ-kheo. Sau khi bà-la-môn Kế-đầu thấy chúng Tăng rồi, vui mừng hớn hở không tự chế được,dọn đồ ăn thức uống cúng dường Phật và Tăng Tỳ-kheo, tự tay san sớt, hoan hỷ không tán loạn. Nhưng thức ăn vẫn còn dư.
Lúc ấy, bà-la-môn Kê-đầu lên trước bạch Phật:
“Hôm nay, con đã cúng dường Phật và Tăng Tỳ-kheo, nhưng thức ăn hiện vẫn còn dư!”
Thế Tôn bảo:
“Nay ông có thể thỉnh Phật và Tăng Tỳ-kheo cúng dường bảy ngày.”
bà-la-môn đáp:
“Thưa vâng, bạch Cù-đàm.”
Lúc ấy, bà-la-môn Kê-đầu liền quỳ trước Thế Tôn bạch:
“Nay con thỉnh Phật và Tăng Tỳ-kheo cúng dường trong bảy ngày. Con sẽ cung cấp y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm,ngọa cụ, thuốc men chữa bệnh.”
Bấy giờ, Thế Tôn im lặng nhận lời. Lúc ấy, [696b01]

* Trang 357 *
device

trong đại chúng có Tỳ-kheo-ni tên là Xá-cưu-lợi. 16 Tỳ-kheo-ni bạch Thế Tôn:
“Nay trong tâm con nghĩ thầm: ‘Có vị đệ tử Phật Thích-ca Văn, A-la-hán lậu tận nào chưa vân tập đến đây không?’ Con đã dùng thiên nhãn quan sát bốn phương nhưng không thấy ai không đến. Nay trong đại hội này toàn là A-la-hán tập họp.”
Thế Tôn bảo:
“Thật vậy, Xá-cưu-lợi, như lời cô nói, đại hội này toàn là các vịChân nhân đông, tây, nam, bắc không ai không vân tập.”
Vì nhân duyên này, bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Các ngươi có thấy Tỳ-kheo-ni nào thiên nhãn thấy suốt trong hàng Tỳ-kheo-ni như Tỳ-kheo-ni này hay không?”
Các Tỳ-kheo đáp:
“Không thấy, bạch Thế Tôn!”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Đệ tử có thiên nhãn bậc nhất trong hàng Thanh văn, chính làTỳ-kheo-ni Xá-cưu-lợi.”
Lúc này, bà-la-môn Kê-đầu trong bảy ngày cúng dường Thánh chúng y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm, ngọa cụ, thuốc men trị bệnh. Lại dùng hương hoa rải lên Như Lai. Khi ấy hoa ấy ở giữa hư không kết thành một cái đài lưới châu22  bảy báu. Bà-la-môn khi thấy đài lưới châu,
__________________________
21 Xá-cưu-lợi 舍鳩利. Trên kia, kinh 1 phẩm 5, phiên âm: Xa-câu-lê. Pāli:Sakulā
22 Giao lộ đài 交露臺.

* Trang 358 *
device

hết sức vui mừng không tực hế được, đến trước bạch Phật:
“Cúi xin đức Thế Tôn cho phép con được theo đạo làm Sa-môn.”
Bấy giờ, bà-la-môn Kê-đầu liền được hành đạo. Khi đã được hành đạo, các căn tịch tĩnh, tự tu luyện chí mình, trừ bỏ ngủ nghỉ. Nếu mắt thấy sắc cũng không khởi niệm tưởng, nhãn căn ông cũng không tưởng ác hay theo đuổi các niệm, mà hộ trì nhãn căn. Hoặc tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi biết vị, thân biết trơn láng, không khởi tưởng trơn láng, ý biết pháp cũng vậy.
Rồi ông diệt trừ năm cái che lấp tâm người, khiến người không trí huệ. Cũng không ý sát hại, mà tịnh tâm mình, không giết,không niệm giết, không dạy người giết, tay không cầm dao gậy,khởi tâm nhân từ hướng về hết thảy chúng sanh. Trừ bỏ việc không cho mà lấy, không khởi tâm trộm cắp, giữ ý mình sạch,thường có tâm bố thí đối tất cả chúng sanh, khiến cho họ không trộm cắp. Tự mình không dâm dật, cũng lại dạy người khiến không dâm dật, thường tu phạm hạnh, trong sạch không có vếtdơ, ở trong phạm hạnh mà thanh tịnh tâm mình. Tự mình không vọng ngữ, cũng không dạy người vọng ngữ, thường nghĩ chí thành, không có dối trá lừa gạt người đời, ở trong đó mà tịnh [696c01] tâm mình. Lại không có nói hai lưỡi, không dạy người khiến nói hai lưỡi, nếu nghe lời hỏi nơi này không truyền đến nơi kia, hoặc nghe lời nơi kia không truyền đến nơi này, ở trong đó mà tịnh ý mình.
Ăn uống biết đủ, không tham đắm mùi vị, không đắm sắc màu tươi tốt, không ham mập trắng, chỉ muốn giữ thân hình khiến toàn tánh mạng, muốn trừ cảm thọ cũ, khiến cảm thọ mới không sinh, tu hành đắc đạo, mãi an trú trong đất vô vi. Giống như có người nam, hay nữ dùng

* Trang 359 *
device

cao mỡ bôi lên mụt ghẻ, chỉ vì muốn trừ khỏi bệnh. Ở đây cũng như vậy, sở dĩ ăn uống biết đủ là muốn cho cảm thọ cũ được trừ, cảm thọ mới không sanh.
Vị ấy sau đó lại hành đạo23 từ sáng sớm, không mất thời tiết,không mất hành ba mươi bảy đạo phẩm. Khi ngồi, hoặc đi, trừ bỏ thùy miên cái. Đầu đêm, hoặc ngồi hoặc nằm, trừ bỏ thùy miên cái. Nửa đêm, nằm nghiêng hông phải chấm đất, hai chân chồng lên nhau, buộc niệm nơi ánh sáng. Cuối đêm, vị ấy hoặc ngồi, hoặc đi kinh hành mà tịnh ý mình.
Sau khi ăn uống biết đủ, kinh hành không mất thời gian, trừ bỏ dục, tưởng bất tịnh, không các ác hành, vào sơ thiền24 có tầm có tứ, có hỷ lạc do viễn ly sanh, chứng và trú sơ thiền. Xả tầm và tứ, nội tâm tĩnh chỉ, có hỷ lạc do đinh sanh, chứng và trú nhị thiền. Ly hỷ, an trú xả, chánh niệm tĩnh giác, thân tự cảm giác lạc, điều mà Thánh nói là xả, niệm, an trú lạc, chứng và trú tam thièn. Diệt khổ lạc, ưu hỷ từ trước đã trừ, không khổ không lạc,xả niệm thanh tịnh, chứng và trú tứ thiền.25
Với tâm tam-muội,26 thanh tịnh không tỳ vết, cũng đạt được vô sở úy; lại đạt được tam-muội, vị ấy tự nhớ lại việc vô số đời. Vịấy nhớ lại việc quá khứ hoặc một đời, hai đời, ba đời, bốn đời,năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời,năm mươi đời, trăm đời, ngàn đời, vạn đời, hàng ngàn vạn đời,thành kiếp bại kiếp,
___________________________
23 Hành đạo 行道; đây nên hiểu là kinh hành. Xem kinh 6 phẩm 21 trên, và đoạn tiếp theo dưới.
24 Lưu ý để bản chép nhiều đảo cú so với bình thường, dẫn đến ngắt từ nhầm lẫn, do đó lẫn lộn giữa các thiền.
25 Định cú về bốn thiền, xem kinh 1 phẩm 12 các cht. 42 và tiếp.
26 Tức với tâm đã định tĩnh như trên.

* Trang 360 *
device

kiếp của thành bại: Ta từng sanh chỗ kia,họ ấy, tên ấy, ăn thức ăn như vậy, hưởng khổ vui như vậy, tuổi thọ dài ngắn, chết ở kia, sanh ở đây; chết ở đây, sanh ở kia,nhân duyên gốc ngọn tất cả đều biết.
Lại với tâm tam-muội thanh tịnh không tỳ vết, đạt được vô sởúy, vị ấy quán sự sống chết của các loại chúng sanh. Vị ấy lại dùng thiên nhãn quán sát các loại chúng sanh, người sinh,người chết, đường lành, đường dữ, sắc lành, sắc dữ, hoặc tốt,hoặc xấu tùy hành nghiệp đã gieo; tất cả đều biết. Hoặc có chúng sanh với thân miệng ý tạo ác, phỉ báng Hiền Thánh, tạo[697a01] gốc nghiệp tà, thân hoại mạng chung sinh vào địa ngục. Hoặc lại có chúng sanh với thân miệng ý hành thiện,không phỉ báng Hiền Thánh, thân hoại mạng chung sinh vào cõi trời, đường lành.
Vị ấy lại dùng thiên nhãn thanh tịnh quán sát các loài chúng sanh hoặc đẹp, hoặc xấu, đường lành, đường dữ, sắc lành, sắc dữ; tất cả đều biết, được vô sở úy.
Lại vận dụng tâm lậu tận27, sau đó quán sát khổ này, như thật biết rằng đây là khổ, đây là khổ tập, đây là khổ diệt, và đây là khổ xuất yếu. Sau khi vị ấy quán sát như vậy rồi, tâm giải thoát khỏi dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu. Đã được giải thoát, liềnđược trí giải thoát, như thật biết rằng: Sanh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần làm đã làm xong, không còn tái sinh nữa,phải biết như thật. Lúc ấy, bà-la-môn Kê-đầu thành A-la-hán.
Tôn giả Kê-đầu sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
________________________
27 Nên hiểu ‘hướng tâm đến lâu tận’. Chưa thấy Thánh đế thì chưa thể lậu tận.

* Trang 361 *
device

KINH SỐ 6
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá Vệ.
Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Thế gian có năm sự cực kỳ không thể đạt được.28 Những gì lànăm? Vật phải mất mà muốn cho không mất, đó là không thểđược. Pháp diệt tận mà muốn cho không diệt tận, đó là khôngthể được. Pháp già mà muốn cho không già, đó là không thểđược. Pháp bệnh mà muốn cho không bệnh, đó là không thểđược. Pháp chết mà muốn cho không chết, đó là không thểđược.
“Này các Tỳ-kheo, đó là năm sự cực kỳ không thể đạt được.Dù Như Lai xuất thế hay Như Lai không xuất thế, pháp giớivẫn hằng trụ như vậy, mà những tiếng sanh, già, bệnh, chết,vẫn không có mục nát, không bị diệt mất. Cái gì sinh ra, cái gìchết đi, đều quay về gốc. Này các Tỳ-kheo, đó gọi là có năm sựnảy khó được. Hãy tìm cầu phương tiện tu hành năm căn. Saogọi là năm? Đó là tín căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, huệcăn. Đó gọi là, Tỳ-kheo, hành năm căn này, thành Tu-đà-hoàn,Gia gia, Nhất chủng,29 lên nữa thành Tư-đà-hàm, chuyển lênnữa diệt năm kết sử thành A-na-hàm ở trên kia mà nhập Niết-bàn chứ không trở lại đời này nữa, chuyển lên nữa hữu lậu diệt tận thành vô lậu, tâm giải
_____________________
28 Tham chiếu Pāli. A V 48 Alabbhanīyaṭhānasutta (R. iii. 54): Pañcimānialabbhanīyāni ṭhānāni, năm sự kiện không thể đạt được. Xem kinh số 7phẩm 32.
29 Các quả vị Thánh thuộc Tu-đà-hoàn, xem kinh số 7 phẩm 28 trên

* Trang 362 *
device

thoát, huệ giải thoát, tự thân tác chứng, tự an trú, biết như thật rằng không còn thọ thai nữa.Hãy tìm cầu phương tiện trừ bỏ năm sự trước, sau đó tu năm căn.
“Các Tỳ-kheo, hãy học điều này như vậy.”
Các [697b01] Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoanhỷ phụng hành.

KINH SỐ 7
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá Vệ.
Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Có năm hạng người không thể chữa trị. Sao gọi là năm?Người dua nịnh không thể chữa trị. Người gian tà không thểchữa trị. Người ác khẩu không thể chữa trị. Người ganh ghétkhông thể chữa trị. Người không báo đáp không thể chữa trị.Này Tỳ-kheo, đó gọi là có năm hạng người này không thể chữatrị.”
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Người gian tà, ác khẩu,
Ganh ghét, không báo đáp:
Người này không thể chữa,
Bị người trí bỏ rơi.
“Cho nên, các Tỳ-kheo, thường xuyên hãy học ý chánh, trừ bỏganh ghét, tu tập oai nghi, nói năng như pháp, phải biết báo đáp,biết ân nuôi dưỡng kia, ân nhỏ còn không quên huống gì ân lớn.Chớ ôm lòng tham lam bủn xỉn, cũng không tự khen mình,cũng không khinh chê người.
“Các Tỳ-kheo, hãy học điều như vậy.”

* Trang 363 *
device

Các Tỳ-kheo sau khi nghe nhũng gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 8
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá Vệ.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Xưa kia, Thích Đề-hoàn Nhân bảo các trời Tam thập tam rằng: ‘Khi các vị đánh nhau với A-tu-la, nếu A-tu-la thua, chư thiên thắng, các vị hãy bắt A-tu-la Tỳ-ma-chất-đa-la30 trói năm chỗ rồi dẫn đến đây.’ Trong lúc đó, A-tu-la Tỳ-ma-chất-đa-la lại bảo với các A-tu-la rằng: ‘Hôm nay, các khanh đánh nhau với chư thiên, nếu thắng, hãy bắt Thích Đề-hoàn Nhân trói lại đưa đến đây.’
“Tỳ-kheo nên biết, lúc ấy hai bên đánh nhau, chư thiên thắng, A-tu-la thua. Bấy giờ, trời Tam thập tam bắt trói vua A-tu-la Tỳ-ma-chất-đa-la đem đến chỗ Thích Đề-hoàn Nhân, đặt ở ngoài trung môn. Khi xem xét mình bị trói năm chỗ, vua A-tu-la nghĩ thầm: ‘Pháp chư thiên là chánh 31 . Hành vi của A-tu-la là phi pháp. Nay ta không thích A-tu-la, mà sẽ ở tại cung chư thiên này.’ Khi ấy, do suy nghĩ rằng: ‘Pháp chư thiên là [697c01] chánh. Hành vi của A-tu-la là phi pháp. Ta muốn ởchốn này.’ Vừa nghĩ như vậy, tức thì vua A-tu-la Tỳ-ma-chất-đa-la liền cảm thấy thân không còn bị trói, ngũ dục tự vui thích.Nhưng khi vua A-tu-la Tỳ-ma-chất-đa-la nghĩ như vầy,
________________________
30Tỳ-ma-chất-đa-la 毘摩質多羅 . Pāli: Vepacitti (Skt. Vemacitra,Mahāvyutpatti 172, 3393)
31 Để bản: Chỉnh 整. TNM: chánh

* Trang 364 *
device

rằng: ‘Chư thiên là phi pháp. Pháp A-tu-la là chánh. Ta không cần trời Tam thập tam này. Ta muốn trở về cung A-tu-la.’ Tức thì,thân vua A-tu-la bị trói năm chỗ, ngũ dục vui thích tự nhiên biến mất.
“Tỳ-kheo nên biết, không có sự trói buộc nào chặt hơn đây.Nhưng so đây, sự trói buộc của Ma còn chặt hơn. Nếu khởi kếtsử, là bị Ma trói buộc. Dao động, bị Ma trói buộc. Bất động,không bị Ma trói buộc. Cho nên, các Tỳ-kheo, hãy tìm cầu phương tiện khiến tâm không bị trói buộc, nên vui thích nơi nhàn tĩnh. Vì sao vậy? Vì các kết sử này là cảnh giới của Ma.Nếu có Tỳ-kheo nào ở cảnh giới Ma thì quyết không thể thoát sanh, già, bịnh, chết, không thoát sầu ưu khổ não. Nay Ta nóivề sự dứt khổ này. Nếu Tỳ-kheo tâm không dao động, không dính kết sử, liền thoát sanh, già, bệnh, chết, sầu lo, khổ não.Nay Ta nói về sự dứt khổ này. Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãyhọc điều này: không có kết sử, vượt ra khỏi cõi Ma.
“Các Tỳ-kheo, hãy học điều này như vây.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 9
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá-vệ.
Bấy giờ, Tôn giả A-nan đi đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên, rồi bạch Thế Tôn:
“Phàm nói là tận thì những pháp gì gọi là tận?”
Thế Tôn bảo:

* Trang 365 *
device

“A-nan, sắc do nhân duyên vô vi mà có tên này. Vô dục, vô vi,gọi là pháp diệt tận. Pháp ấy bị diệt tận, được gọi là diệt tận.Thọ, tưởng, hành, thức, vô vi, vô tác, đều là pháp diệt tận, vôdục, vô nhiễm ô. Pháp ấy bị diệt tận nên gọi là diệt tận.
“A-nan nên biết, năm thủ uẩn vô dục, vô tác, là pháp diệt tận.Pháp ấy bị diệt tận nên gọi là diệt tận. Năm thủ uẩn này vĩnh viễn đã diệt tận, không sanh trở lại nữa nên gọi là diệt tận.”
Các Tỳ-kheo sau khi A-nan nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

KINH SỐ 10
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật trú tại vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà,nước Xá Vệ.
[698a01] Bấy giờ, bà-la-môn Sanh Lậu đến chỗ Thế Tôn, đảnhlễ sát chân, rồi ngồi qua một bên. Bà-la-môn Sanh Lậu bạchĐức Thế Tôn:
“Thế nào, thưa Cù-đàm, có nhân duyên gì, có hành vi nào đờitrước khiến cho loài người này có tận, có diệt, có giảm thiểu?Xưa là thành quách, hôm nay đã hoại vong. Xưa có người dân,hôm nay bãi hoang?”
Thế Tôn bảo:
“Bà-la-môn, nên biết, do những hành động của nhân dân nàyphi pháp nên khiến xưa có thành quách hôm nay bị ma diệt,xưa có người dân hôm nay bãi hoang, đều do dân sống xantham trói buộc, quen hành ái dục đưa đến, khiến cho mưa giókhông đúng thời, gieo trồng hạt mầm không phát triển. Lúc đó, nhân dân chết đầy đường.

* Trang 366 *
device

“Bà-la-môn nên biết, do nhân duyên này nên đất nước bị hủy hoại, nhân dân không đông đúc.
“Lại nữa, bà-la-môn, việc làm của con người là phi pháp gây nên sấm, sét, chớp giật tự nhiên; trời giáng mưa đá phá hoại mùa màng. Bấy giờ, người dân chết khó kể xiết.
“Lại nữa, bà-la-môn, những việc làm của con người phi pháp,đấu tranh lẫn nhau, hoặc dùng nắm tay đấm nhau, hoặc gạch đá ném nhau, mọi người tự táng mạng mình.
“Lại nữa, bà-la-môn, con người ấy đã đánh nhau nên chỗ ở mình không yên, quốc chủ không an ninh. Họ khởi binh chúng công phạt lẫn nhau, dẫn đến nghiều người chết khó tả, hoặc có người bị đao, hoặc có người bị tên bắn chết. Như vậy, này bà-la-môn, do những nhân duyên này, khiến số người giảm bớt,không đông đúc lại được.
“Lại nữa, bà-la-môn, vì những việc làm của con người là phi pháp, nên khiến thần kì không giúp cho được thuận tiện, hoặc gặp khốn ách tật bệnh nằm liệt giường, người trừ khỏi thì ít,người dịch chết thì nhiều. Này bà-la-môn, đó gọi là vì nhân duyên này khiến dân giảm thiểu, không còn đông đảo nữa.
Bấy giờ, bà-la-môn Sanh Lậu bạch Thế Tôn:
“Những gì Cù-đàm nói thật là hay thay, khi nói về ý nghĩa giảm thiểu của con người xưa này. Đúng như lời Như Lai dạy, xưa có thành quách, hôm nay đã ma diệt, xưa có nhân dân, nay là bãi hoang. Vì sao vậy? Vì có phi pháp, liền sanh tham lam,ganh ghét. Vì sanh tham lam, ganh ghét nên sanh nghiệp tà. Vìnghiệp tà nên trời mưa không đúng thời, ngũ cốc không chín,Nhân dân không mạnh, cho nên khiến phi pháp lưu hành, trời giáng tai biến bại hoại mầm sanh. Vì họ hành phi pháp, ham đắm

* Trang 367 *
device

tham lam, ganh ghét. Bấy giờ, quốc chủ [698b01] không an ninh, họ dấy binh chúng công phạt lẫn nhau, người chết không thể kể, nên khiến đất nước hoang tàn, nhân dân ly tán.
“Những gì Thế Tôn nói hôm nay thật là hay thay! Do phi pháp nên đưa đến tai hoạ này. Giả sử bị người khác bắt, và bị giết chết. Đó là do phi pháp nên sanh tâm trộm cắp. Đã sanh trộm cắp, sau đó bị vua giết. Vì sanh tà nghiệp nên bị phi nhân chi phối. Vì nhân duyên này nên mạng chung, nhân dân giảm thiểu, nên khiến không có thành quách để cư trú.
“Thưa Cù-đàm, những gì Ngài nói hôm nay là quá nhiều. Giống như người gù được thẳng, người mù được đôi mắt, trong tối được sáng, người không có mắt làm cho có đôi mắt. Nay,  Sa-môn Cù-đàm đã dùng vô số phương tiện để thuyết pháp. Nay con lại xin tự quy y Phật, Pháp, Tăng, xin cho phép làm Ưu-bà-tắc, suốt đời không dám sát sanh nữa. Nếu Sa-môn Cù-đàm găp con cởi voi, cởi ngựa, mà thấy con bày vai hữu, cúi xin Thế Tôn nhận sự lễ bái của con; đó là do sự cung kính của con. Vì sao vậy? Vì con được các vị vua như Ba-tư-nặc, vua Tần-bà-sa-la, vua Ưu-điền, vua Ác Sanh, vua Ưu-đà-diên ban cho phước thọ phạm32 . Con sợ mất cái đức này. Nếu lúc con đi bộ mà thấy Cù-đàm đến, con sẽ cởi bỏ giày, cúi xin Thế Tôn nhận con lễ bái.”
Bấy giờ, Thế Tôn gật đầu chấp nhận. Bà-la-môn Sanh Lậu vui mừng hớn hở, không tự kềm chế được, đến trước bạch với Phật:
___________________________
32Thọ phạm chi phước 受梵之福 ; dịch nghĩa đen, từ gần Pāli: Brahmadeyya: tặng phẩm của Phạm thiên, chỉ ân tứ hay phong ấp mà vua chúa ban cho.

* Trang 368 *
device

“Nay con lại xin tự quy y Sa-môn Cù-đàm, cúi xin Thế Tôn cho phép con làm Ưu-bà-tắc.”
Bấy giờ, Thế Tôn liền vì ông nói pháp, khiến phát tâm hoan hỷ. Bà-la-môn sau khi nghe pháp xong, từ chỗ ngồi đứng dậy ra đi.
Bà-la-môn Sanh Lậu sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.33
____________________
33 Bản Hán, hết quyển 26.

* Trang 369 *
device

 
Tăng Nhất A- Hàm Tập 2