LOGO VNBET
KINH THIỆN SINH
(Dạy cách cư xử trong gia đình, với thầy bạn và thân thích)
*


 
          Tôi nghe nghe như vầy: Một thời thế Tôn ở tại núi Kỳ Xà Quật thuộc thành La Duyệt kỲ cùng với chúng đại Tỷ-kheo 1.250 người đông đủ.
         Một hôm gần đến giờ ngọ, đức Thế Tôn mang y cầm bát vào thành khất thực. Lúc đó tại thành La Duyệt Kỳ có người con của một trưởng giả tên là Thiện Sinh, vào buổi sáng sớm vừa tắm gội xong, cả mình còn ướt, chàng đi đến khóm cây ngoài thành , hướng đến 6 phương đông, tây, nam, bắc, trên, dưới mà lễ bái. Đức Thế Tôn trông thấy đến gần hỏi: “ Vì cớ gì ngươi lễ bái các phương như thế?” Thiện Sinh thưa: “Khi cha tôi sắp chết có dặn: “con muốn lễ bái trước hết phải lễ bái 6 phương”. Tôi vâng lời cha dạy nên tắm gội xong, chắp tay hướng mặt về phương đông lễ trước, rồi tiếp lễ khắp cả các phương tây, nam, bắc, trên, dưới.
       Phật dạy: “Này Thiện Sinh con ông trưởng giả! Qủa có cái tên phương hướng đó chứ không phải không, nhưng theo chánh pháp của Ta chẳng phải lễ 6 phương như thế cho là cung kính đâu”.

* Trang 231 *
device

Thiện Sinh thưa: “Cúi xin đức Thế Tôn thương dạy cho con cách lễ 6 phương theo chánh pháp”.
         Phật dạy: “Này Thiện Sinh! Nếu ông trưởng giả, hay con ông trưởng giả nào biết tránh 4 nghiệp oan kiết, không làm ác theo 4 chỗ và biết tránh 6 nghề nghiệp hao tài, thì được gọi là Thiện Sinh (sinh sống khôn lành), nếu ông trưởng giả hay con ông trưởng giả nào tránh được 4 việc ác, lễ kính 5 phương thì đời này có thiện nhân, đời sau được thiện báo, đời này có nền tảng , đời sau có nền tảng phúc lạc, trong hiện tại được người trí ngợi khen, được 31 phúc quả, sau khi chết được sanh lên cõi trời vui lành.
                   Này Thiện Sinh! Bốn nghiệp oan kiết là: Sát sinh, trộm cắp, dâm vật, vọng ngữ. Và 4 chỗ gây tội ác là: tham dục, sân hận, khủng bố, ngu si. Ai làm những việc ác đó thì bị tổn hại rất nhiều. Phật dạy tiếp bài kệ:
          Người nào làm 4 điều:
Tham lam, sân hận, khủng bố, ngu si
Thì danh dự mất dần
Như trăng về cuối tháng.
       Này Thiện Sinh! Người nào không làm ác theo 4 chỗ đó thì sự lợi ích ngày tăng thêm:
Người nào không làm ác
Tham lam, sân hận, khủng bố, ngu si,
Thì danh dự càng thêm,
Như trăng hướng về rằm.
 
 

* Trang 232 *
device

       Này Thiện Sinh! Sáu nghề nghiệp hao tài là: Đam mê rượu chè, cờ bạc, phóng đãng, đam mê kỹ nhạc, kết bạn người ác và biếng lười. Này Thiện Sinh! Người nào bỏ 4 nghiệp oan kiết, không làm ác theo 4 chỗ, lại xa 6 nghiệp làm hao tài, người ấy gọi là Thiện Sinh. Nếu tránh được 4 chỗ, biết cúng dường 6 phương thì đời này gặp lành, đời sau gặp lành, đời này và đời sau có nền tảng vững chắc, trong hiện tại được người trí ngợi khen, được 31 phúc báo, sau khi chết được sinh lên cõi trời vui lành.
         Lại nữa Thiện Sinh! Uống rượu có 6 điều lỗi là: hao tài, sinh bệnh, ưa đấu tranh, đẻ tiếng xấu, dễ sinh nóng giận, và trí tuệ giảm dần. Nếu người nào mê uống rượu mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tán.
         Này Thiện Sinh! Đánh bạc có 6 lỗi là: tài hao mòn, đánh hơn bị người oán, bị kẻ trí chê, mọi người không kính nễ, mọi người xa lánh, và sinh tâm trộm cắp. Nếu người nào mê đánh bạc mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tán.
         Này Thiện Sinh! Phóng đãng có 6 lỗi là: không tự phòng hộ mình, không phòng hộ được tài sản, không phòng hộ được con cháu, thường hay sợ hãi, bị những điều thống khổ ràng buộc xác thân, và ưa sinh điều dối trá. Nếu người nào phóng đãng mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi thêm tiêu tán.

* Trang 233 *
device

Này Thiện Sinh! Say mê kỹ nhạc có 6 lỗi là: thường ước mơ ca hát, ước mơ múa nhảy, ước mơ đàn địch, ước mơ ống sáo ống tiêu, ước mơ đánh trống, và ước mơ thổi kèn. Nếu người nào say mê kỹ nhạc mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tán.
          Này Thiện Sinh! Kết bạn với người hung ác có 6 lỗi là: dễ sinh khinh hờn, ưa chỗ thầm kín, dụ dỗ người chỗ khác, mưu đồ chiếm đoạt tài sản người khác, mưu đồ tài lợi về mình, và ưa phanh phui lỗi người. Nếu người nào làm bạn với kẻ ác mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tan.
          Này Thiện Sinh! Lười biếng có 6 lỗi là: khi giàu sang không chịu làm việc, khi nghèo không chịu làm việc, lúc lạnh không chịu làm việc, lúc nóng không chịu làm việc, và lúc tối chiều không chịu làm việc. Nếu người nào thường viện mấy cớ đó để biếng nhác công việc mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tan. Phật dạy tiếp bài kệ:
                   Người mê say rượu chè,
                   Liền có bạn rượu theo,
Tài sản được bao nhiêu,
Đều theo mình tan nát.
Người uống rượu miên man,
Tánh ưa ca, múa, nhảy,
Thường ngày dạo xóm làng,
Nên phải lâm trụy lạc
 
 
 
 

* Trang 234 *
device

Tập theo bạn ác mãi,
Trở phỉ báng người tu,
Tà kiến bị đời khinh
Uế hạnh bị người xa
Đánh bạc, đắm ngoại sắc,
Chỉ luận việc hơn thua,
Gần ác, không tình nghĩa,
Uế hạnh bị người xa,
Người bị rượu hôn mê,
Không tự liệu nghèo cùng,
Tiêu xài chẳng tiếc của,
Phá nhà gây tai ương;
Xúm đánh bạc, uống rượu,
Dòm ngó bọn gái dâm,
Tập quen nết bỉ ổi,
Như trăng về cuối tháng.
Gây ác phải chịu ác,
Chung làm cùng bạn ác,
Đời này và đời sau,
Rốt không đạt được gì,
Ngày thời ưa ngủ nghỉ,
Đêm thức những chờ mong,
Mê tối không bạn lành,
Chẳng gây nổi gia vụ.
Sáng chiều chẳng làm việc,
Lạnh nắng lại biếng lười.
Khi làm không suy xét,

* Trang 235 *
device

Trở lại uổng công toi.
Nếu chẳng kể lạnh nắng,
Sáng chiều siêng công việc,
Sự nghiệp chi chẳng thành,
Suốt đời chẳng ưu lo.
          Này Thiện Sinh! Lại có 4 hạng người oan gia giả làm thân thích, ngươi cũng nên biết: 1. Hạng úy phục, 2. Hạnh mỹ ngôn, 3. Hạng kính thuận; 4. Hạng ác hữu. Hạnh úy phục (1) thì thường hay làm 4 việc: 1. Cho trước đoạt lại sau, 2. Cho ít mong trả nhiều, 3. Vì sợ gượng làm thân, 4. Vì lợi gượng làm thân.
          Này Thiện Sinh! Hạng mỹ ngôn thì thường hay làm 4 việc: 1. Lành dữ đều chiều theo, 2. gặp hoạn nạn xa lánh, 3. Âm thầm ngăn đón những điều hay, 4. Thấy gặp nguy liền bài xích đả đảo.
          Hạng kính thuận thì thường làm 4 việc: 1. Lúc đầu dối trá, 2. Lúc sau dối trá, 3. Hiện tại dối trá, 4. Thấy có chút lỗi nhỏ đã vội tra đánh.
          Hạng bạn ác thì thường làm 4 việc: 1. Lúc uống rượu là bạn, 2. Lúc đánh bạc là bạn, 3. Lúc dâm dật là bạn, 4. Lúc ca vũ là bạn. Phật lặp lại bài kệ:
Úy phục gượng làm thân,
Hạng mỹ ngôn cũng thế,
 
 
 

(1)Uý phục là hạng phục tùng vì sợ.

* Trang 236 *
device

Kính thuận thì dối trá,
Ác hữu lại ác thân,
Chớ ỷ kẻ thân đó,
Người trí thường biết rõ,
Nên gấp rút lìa xa,
Như tránh con đường hiểm.
          Này Thiện Sinh! Có 4 hạng người thân đáng thân vì sẽ được nhờ cứu giúp, có nhiều ích lợi là: hạng ngăn mình làm quấy, hạng xót thương, hạng ích lợi, hạng đồng sự. Đó là 4 hạng nên cố gắng thân cận.
          Hạng ngăn quấy thì thường làm 4 việc: 1. Ngăn đón mình làm ác, 2. Chỉ bày điều chánh trực, 3. Có lòng từ mẫn, 4. Chỉ con đường chánh đại quang minh.
          Hạng thương xót thì thường làm 4 việc: 1. Mừng thế khi mình được lợi, 2. Lo thế khi mình gặp hại, 3. Ngợi khen đức tốt mình, 4. Thấy mình nói ác tìm cách ngăn đón.
          Hạng lợi ích thì thường làm 4 việc: 1. Hộ vệ mình khỏi phóng túng, 2. Hộ vệ mình khỏi sợ hãi, 4. khuyên bảo mình lúc ở chỗ vắng người.
          Hạng đồng sự thì thường làm 4 việc: 1. không tiếc thân mạng với bạn, 2. không tiếc tài sản với bạn, 3. Cứu giúp bạn khỏi sợ hãi, 4. khuyên bảo bạn lúc ở chỗ vắng người. Phật lặp lại bài kệ:
 

* Trang 237 *
device

Hạng ngăn ngừa điều quấy,
Hạng từ mẫn bảo tồn,
Hạng làm lợi ích bạn,
Hạng đồng sự với bạn
Đó 4 hạng đáng thân,
Người trí gắng thân cận,
Thân hơn người thân khác,
Như từ mẫu thân con.
Muốn thân người đáng thân,
Hãy thân bạn kiên cố,
Thân rồi đủ giới hạnh,
Như lửa sáng soi người.
          Này Thiện Sinh! Bây giờ ngươi nên biết đến ý nghĩa 6 phương: Phương đông là cha mẹ, phương tây là sư trưởng, phương tây là thê thiếp, phương bắc là bạn bè thân thích, phương dưới là tôi tớ, phương trên là các bậc trưởng thượng, Sa-môn, Bà-la-môn.
          Này Thiện Sinh! Phàm kẻ làm con nên lấy 5 điều này kính thuận cha mẹ:1. Cung phụng không để thiếu thốn, 2. Muốn làm gì thưa cha mẹ biết, 3. Không trái việc cha mẹ làm, 4. Không trái điều cha mẹ day, 5. Không ngăn đón việc làm lành của cha mẹ.
          Còn kẻ làm cha mẹ phải lấy 5 điều này chăm sóc con cái: 1. Ngăn con đừng để làm ác, 2. Chỉ bày
 

* Trang 238 *
device

 những điều ngay lành, 3. Thương yêu thâm thiết tận xương tủy, 4. Chọn nơi nhân hậu hỏi vợ gả chồng, 5. Tùy thời cung cấp đồ cần dùng.
          Này Thiện Sinh! Nếu kẻ làm con đối với cha mẹ lo kính thuận, cung phụng như thế, thời phương đông được an ổn không điều chi lo sợ.
          Đệ tử có 5  việc đối với thầy: 1. Hầu hạ cung cấp điều cần, 2. Kính lễ cúng dường, 3. Tôn trọng quí mến, 4. Thầy có dạy dỗ điều gì không trái nghịch, 5. Thầy có dạy bảo điều gì nhớ kỹ không quên. Còn thầy cũng có 5 điều để xem sóc đệ tử: 1. Dạy dỗ có phương pháp, 2. Dạy những điều chưa biết, 3. Làm chpo rành rõ nghĩa lý theo chỗ biết của học trò, 4. Giới thiệu những bạn lành, 5. Biết bao nhiêu dạy bấy nhiêu, không lẫn tiếc. Này Thiện Sinh! Nếu kẻ làm đệ tử đối với thầy có tâm kính thuận cung phụng như thế, thì phương nam được an ổn, không điều chi lo sợ.      
          Chồng phải lấy 5 điều đối với vợ: 1. Lấy lễ đối đãi nhau, 2. Oai nghiêm đỉnh đạc, 3. Ăn mặc phải thời, 4. Trang sức phải thời, 5. Phó thác việc nhà. Vợ cũng phải lấy 5 điều cung kính chồng: 1. Dậy thì dậy trước, 2. Ngồi thì ngồi sau, 3. Nói lời hòa nhã, 4. Kính nhường tùy thuận, 5. Sớm lãnh ý chồng. Này Thiện Sinh! Nếu vợ đối với chồng có sự đối đãi kính thuận như thế thì phương tây được an ổn không điều chi lo sợ.

* Trang 239 *
device

Người ta phải lấy 5 điều thân kính bà con: 1. Cấp thí vật tiền, 2. Nói lời hiền hòa, 3. Làm việc ích lợi, 4. Chung làm chung hưởng, 5. Không khi dối.Người bà con cũng phải lấy 5 điều đối lại: 1. Hộ vệ khỏi phóng túng, 2. Hộ vệ khỏi hao tài vì phóng túng, 3. Hộ vệ khỏi sợ hãi, 4. Khuyên răn nhau lúc ở chỗ vắng người, 5. Thường ngợi khen nhau. Này Thiện Sinh! Ngươi biết thân kính bà con như vậy, thì phương bắc được yên ổn không điều chi lo sợ.
          Chủ đối với tớ cũng có 5 điều dạy bảo: 1. Tùy khả năng mà sai sử, 2. Phải thờ cho ăn uống, 3. Phải thời thưởng công lao, 4. Thuốc than khi bịnh, 5. Để dành thì giờ nghỉ ngơi. Tôi tớ phải lấy 5 việc đối với chủ : 1. Thức khuya dậy sớm, 2. Làm việc cẩn mật, 3. Không gian cắp, 4. Làm việc có lớp lang, 5. Bảo tồn danh giá chủ. Này Thiện Sinh! Nếu chủ đối với tớ được như vậy thì phương dưới được an ổn, không điều chi lo sợ.
          Kẻ Đàn- việt nên lấy 5 việc cung phụng hàng Sa Môn, Bà-la-môn (nhà tôn giáo, đạo đức): 1. Thân làm thiện, 2. Miệng nói thiện, 3. Ý nghĩ từ thiện, 4. Đúng thời cúng thí, 5. Không ngăn đón đến nhà.
       Hàng Sa-môn, Bà-la-môn cũng phải lấy 6 việc đối lại Đàn-việt: 1. Phòng hộ không cho làm ác, 2. Chỉ dạy điều lành, 3. Dạy pháp thiện tâm, 4. Cho
 
 
 
 
 
 

* Trang 240 *
device

nghe điều chưa nghe, 5. Điều đã nghe làm cho thông giải, 6. Khai mở con đường sanh thiện. Này Thiện Sinh! Nếu Đàn-việt kính phụng Sa-môn, Bà-la-môn như thế thì phương trên an ổn, không điều chi lo sợ, Phật lặp lại bài kệ:
Cha mẹ là phương đông,
Sư trưởng là phương nam,
Thân tộc là phương bắc,
Tôi tớ là phương dưới,
Đạo sĩ là phương trên,
 Những người con trưởng giả,
Kính lễ các phương ấy,
Thuận thảo không lỗi thời,
Thì chết được sinh thiên,
Cấp thí, nói hòa nhã,
Làm nhiều việc ích người,
Lợi lộc chia đồng đều,
Mình có cho người hưởng.
Bốn việc ấy như xe,
Chở tất cả nặng nề,
Đời không bốn việc ấy,
Sẽ không có hiếu dưỡng;
Bốn việc ấy ở đời,
Được người trí chọn lựa,
Làm thời kết quả lớn,
Tiếng tốt đồn vang xa.
Nghiêm sức các giường chỗ,
 

* Trang 241 *
device

Cung thiết đồ uống ăn,
Đẻ cấp nơi thích đáng,
Tiếng tốt đồn vang xa.
Không bỏ người thân cũ,
Chỉ bày việc lợi ích,
Trên dưới thường hòa đồng,
Tất dược danh dự tốt.
Trước hãy tập kỷ nghệ,
Sau mới mưu tài lợi,
Khi có tài lợi rồi,
Hãy khéo lo gìn giữ,
Tiêu dùng đừng xa xí.
Hãy lựa người làm thân,
Hạng khi dối xung đột,
Thà xa chớ đến gần.
Của dồn thì khi ít,
Như ong góp nhụy hoa,
Tài bảo ngày chứa dồn,
Trọn đời không hao tổn;
Một, ăn biết vừa đủ,
Hai, làm việc siêng năng,
Ba, lo dồn chứa trước,
Đề phòng khi thiếu hụt,
Bốn, cày ruộng, buôn bán,
Và lựa đất chăn nuôi,
Năm, xây dựng tháp miếu,
Sáu, lập chỗ Chư tăng./ Tại gia 6 việc ấy,

* Trang 242 *
device

Siêng lo chớ lỗi thời,
Ai làm được như thế,
Thời nhà khỏi sa sút,
Tài sản ngày một thêm,
Như trăm sông về biển.
          Thiện Sinh bạch Phật: Trọn lành thay đức Thế Tôn! Thật quá chỗ tưởng vọng của con xưa nay, Ngài dẫn dụ ý nghĩa về lời dạy của cha con, khiến con như kẻ đang cúi úp mặt xuống được ngước lên, tâm trí đang đóng kín được mở ra, đang mê man được tỉnh ngộ, đang ở trong nhà tối được gặp đèn, có mắt tức thấy rõ, đức Như Lai thuyết pháp cũng như thế. Ngài dùng vô số phương tiện khai ngộ cho kẻ ngu muội được thấy pháp minh quang thanh tịnh. Ngài là đấng Như Lai chí chân chánh giác, mới có thể làm bậc minh sư dắt dẫn, khai ngộ cho đời như thế. Nay con xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Cầu xin đức Thế Tôn cho con được làm kẻ Ưu-bà-tắc ở trong chánh pháp, con nguyện từ nay về sau trọn đời không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu.
          Thiện sinh nghe Phật dạy xong, hoan hỷ vâng làm.

* Trang 243 *
device

 
Kinh Trường A Hàm